İslam-Kitabxanasıİslam-Kitabxanası

Azan vaxtları
Saytda axtar
Saytın menyusu
Kitabxana əxlaq
Zərif nöqtələr [5]
Böyük rəhbər ayətullah Xameneinin həyatından əhvalatlar [16]
Həyat dərsi [5]
İslam dünyagörüşü - Cəmiyyət və tarix [16]
İnsan və mənəviyyat [10]
İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [0]
Xəbərdarlıq [3]
“Miratur-rəşad” (hidayət güzgüsü) [15]
İslamda ailə 2 [16]
İslamda ailə 1 [16]
Fəsad sərçeşməsi (Şeytan tələsi) [6]
İslamda Əxlaq 2 [20]
İslamda Əxlaq 1 [26]
İmam Sadiqin (ə) bəyani ilə yaranışın sirləri [8]
Siddiqeyi-Tahirə (ə) 2 [13]
Siddiqeyi-Tahirə (ə) 1 [12]
Ailə səadətinə necə nail olaq? [18]
Kumeyl duasının şərhi 2 [13]
Kumeyl duasının şərhi 1 [12]
Minacatın əzəməti [13]
Ey ata, ey ana, biz müttəhimik [5]
Qadın - Fatimə Fatimədir [14]
Nəsihətlər [26]
İslam dünyagörüşü - Əbədi həyat [5]
Din təlimləri 2-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [30]
Din təlimləri 1-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [31]
İslam dünyagörüşü - İnsan Quranda [5]
İnsanı tanımaq [21]
Axirət azuqəsi 2-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [24]
Axirət azuqəsi 1-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [19]
Ariflərdən [9]
İslam dunyagörüşü İnsan və iman [6]
Əxlaqi və psixoloji çatışmazlıqların araşdırılması [19]
İslam və qərb mədəniyyəti [15]
Əbədi öyüd (ikinci cild) [22]
Əbədi öyüd (birinci cild) [23]
İlahi nəsihətlər [15]
Gəncliyin yeddi səması (zəruri dini biliklər) [9]
İslamda nümunəvi qadınlar – Fatimə (ə) [149]
Günahşünaslıq [19]
Nəfsin saflaşdırılması [24]
İslamda qəhrəman qadınlar [20]
Kəramət sahibləri [13]
Kamil insan [30]
Şəhadət yatağında Mövlanın (ə) öyüdü [17]
Rəbbin dərgahında [22]
İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [11]
İbrət güzgüsü [14]
İmam Zamanla görüşənlər [15]
Allaha doğru [33]
Allahın elçisi [20]
Sadiq yol axtaranlar üçün imam Sadiqin (ə) nəsihətləri [29]
Məhəbbət iksiri [26]
Hicab [14]
Kaş valideynlərim biləydi! [14]
Ayətullahül-üzma Behcətin həyatı [14]
Nəfsi saflaşdırmadan qabaq özünütanıma [4]
Övsafül-Əşraf [7]
Gənc ailələr üçün göstərişlər [6]
Əxlaq elmində 50 dərs [51]
İslamda övlad [1]
Islamda evlənmə və ailə hüququ-2 [11]
Islamda evlənmə və ailə hüququ-1 [13]
Bizim sorgumuz
Ramazan ayında oruc tutmusuzmu?
Total of answers: 1820
Saytın menyusu
Şərhlər: 14
Rəsmlər: 618
Əxlaq: 1118
Müxtəlif: 481
Etiqat, Tarix, Fəlsəfə: 1448
Quran, Hədis, İslam təlimləri, Fiqh: 1131
Statistika

Burda olanlar 1
Qonaqlar 1
İstifadəçilər 0
Son qeydiyyatçılar
  • Jafidlop
  • ElvinAliyev1986
  • ZauriceGar
  • Zartysot
  • Gunahsiz1gun
  • Ceyhun630
  • kami
  • artpak2012
  • zeyneb_a_va
  • Famesbar
  • Main » 2011 » November » 23 » Əbədi öyüd (ikinci cild)
    8:24 AM
    Əbədi öyüd (ikinci cild)
    QIRX IKINCI DƏRS
    HAQŞÜNASLIQ
    «İstər uca, istər alçaq məqamlı şəxs sənin haqqını tanıyırsa, onun haqqını tanı. Səbr və əminliyə könül verməklə, sorağına gəlmiş qüssələri özündən uzaqlaşdır».(«Nəhcül-bəlağə».)
    HAQŞÜNASLARIN HAQQINI
    TANIMAQ
    İndiyədək Allah-təalanın yardımı ilə vəsiyyətnaməni müxtəsər şəkildə açıqladıq. İndi isə Həzrətin (ə) başqalarının hüquqlarının qorunması haqqındakı buyuruğunu araşdıracağıq. «İstər uca, istər alçaq məqamlı şəxs sənin haqqını tanıyırsa, onun haqqını tanı». İnsanların hüquqlarının qorunmasında onların ictimai mövqeyi nəzərə alınmamalıdır. Başqalarının hüquqlarına riayət olunmasında insanların məqamı nəzərə alınmamalıdır. Həm vəzifəli və sərvətli, həm də sıravi və yoxsul insanın hüquqlarına riayət etməliyik. Bu işdə yeganə ölçü həqiqətdir. Hər bir insanın haqqı ödənilməlidir. Bu dürlü kəlamda işlədilmiş bəzi ifadələr bəziləri tərəfindən düzgün anlaşılmaya bilər. Çünki Həzrət (ə) buyurur ki, sənin haqqını tanıyanın haqqını yerinə yetir. Bəziləri belə bir nəticə çıxara bilər ki, əgər bir şəxs haqqa riayət etmirsə, onun haqqını pozmaq olar. Doğrudanmı belədir? Söhbətimizin çərçivəsi imkan verən həddə bu haqda danışacağıq.
    HAQQ KƏLMƏSİNİN HÜQUQİ MƏNASI
    Yuxarıdakı suala cavab vermək üçün «haqq» kəlməsinin mənasını müəyyənləşdirməliyik. Qeyd etməliyik ki, bu söz iki tərəf arasındakı münasibətlərin göstəricisidir. Bu tərəflərdən hər biri «həqiqi» və ya «hüquqi» şəxsdir. Bu hüquqların bir hissəsi ilahi hüquqlardır ki, Xaliqlə onun məxluqu arasında bərqərardır. Digər bir qrup hüquq ictimai hüquqlardır və insanlar arasında bərpadır. Demək, haqq anlamı iki tərəf arasında reallaşa bilər. Məsələn, qonşunun haqqını nəzərimizə gətirək. Qonşular bir-birləri qarşısında vəzifəlidirlər. Yəni bu münasibət birtərəfli deyil. İki qardaş, iki bacı, iki tələbə arasında uyğun hüquqlar mövcuddur. Ərin arvad, arvadın isə ərin boynunda haqları, hüquqları vardır.
    Bəzən elə görünür ki, haqq birtərəfli məfhumdur. Ailənin və ya cəmiyyətin üzvlərindən birinin başqalarının öhdəsində hüquqları olur. Elə hallar ola bilər ki, qarşı tərəfin boynunda haqqı olan insanın öz həmin tərəf qarşısında vəzifəsi olmasın. Məsələn, atanın övlad qarşısında vəzifələri vardır. Başqa sözlə, övladın ata boynunda haqları vardır. Bu iki deyiliş məfhumca eynidir. Hətta ata dünyadan gedərsə, həmin vəzifələrə ailənin böyük oğlu məsul olur. Məsələn, böyük oğul vəfat etmiş atanın qəza namazlarını qılmağa borcludur. Belə hüquqlar birtərəfli hüquqlardır. Çünki ata həyatda olmadığı halda da oğul onun qarşısında vəzifə daşıyır. Atanın övlad qarşısında vəzifəli olması övladın ata qarşısında vəzifəli olmasından asılı deyil. Hətta kafir atanın da haqları yerinə yetirilməlidir. Məsələn, istənilən bir halda ona ehtiram göstərilməlidir. Qurani-kərimdə oxuyuruq: «İnsana sifariş etdik ki, ata-anasına yaxşılıq etsin».(«Ənkəbut» surəsi, ayə 8.) Digər bir ayədə isə belə buyurulur: «Əgər valideyn səni şirkə dəvət edirsə, qəbul etmə».(«Loğman» surəsi, ayə 15.) Mömin bir övladın atası kafirdirsə, ata övladın haqqını yerinə yetirməsə də, övlad atanın haqqını yerinə yetirməlidir. Bu haqq zahirən birtərəfli haqdır.
    ƏXLAQİ CƏHƏTDƏN HAQLARA RİAYƏTİN MEYARI
    Ata-ananın hüquqları kimi bəzi hüquqlar istisna olmaqla, elə hüquqlar da vardır ki, onlar qarşılıqlıdır. Bu halda hər tərəf qarşı tərəfin hüquqlarını qorumursa, həmin tərəf üçün də uyğun tərəfin hüquqlarının qorunması vacib olmur. Məsələn, yoldaşlardan biri o biri haqqında sərtliyə yol verirsə, qarşı tərəf ona mehribanlıq göstərməyə də bilər. Bir tərəfli qaydada mehribanlıq göstərilməsi qarşı tərəfin sərtliyini bir az da dərinləşdirə bilər. Demək, elə hallar vardır ki, qarşı tərəfin hüquqlarına onun rəftarından asılı olaraq əməl edilir. Bir çox hallarda insanın hüquqlarına ona görə riayət olunur ki, onun vəzifəsi və pulu vardır. Vəzifəsi və pulu əldən çıxmış adamın hüquqları da unudulur. Sanki bu adamlar arasında heç əvvəlcədən münasibət olmamışdır. Həzrət (ə) məhz belə halları nəzərə alaraq buyurur: «Sənin haqqını tanıyırsa, sən də haqqını tanı».
    Həzrətin (ə) bu kəlamı insanı təbii şəkildə baş verən bir qəflətdən oyadır. Bəziləri yalnız məqamı olan adamlara hörmətlə yanaşırlar. Hansı ki, mömin belə olmamalıdır. Mömin haqşünas olmalı, bütün hallarda başqalarının hüquqlarına riayət etməlidir. Qarşı tərəfin heç bir ictimai mövqeyi olmasa da, onun haqlarını gözləyin. Başqalarının hüquqlarının qorunmasında yeganə şərt onların sizin hüquqlarınıza riayət etməsidir.
    PROBLEMLƏR BƏŞƏRİYYƏTLƏ YAŞIDDIR
    İnsan istər-istəməz həyatda növbənöv ruhi sarsıntılarla üzləşir. Gah işi düyünə düşür, gah bir əzizini əldən verir, gah da gələcəkdə baş verəsi hadisə onu narahat edir. Hər kəs öz tutumu həddində problemlərlə üzbəüzdür. İctimai mövqeyi üstün olan insanların qarşılaşdığı çətinliklər adi insanların çətinliklərindən daha dərin olur. Dünyaya könül verənlərin dünya ilə bağlı çətinlikləri daha çoxdur. İlahi vəzifələrə məsul insanlar isə daha çox öz uğursuzluqlarından qorxurlar. Bəzən bu nigarançılıqlar o qədər şiddətli olur ki, adamın əli işdən soyuyur və əsəbləri zəifləyir. Narahatçılıqlar orqanizmdə, ruhda çeşidli xəstəliklər yaradır. Problemlərin çoxluğu insanı iflic vəziyyətinə gətirir. Əlbəttə ki, bu vəziyyət arzuolunmazdır. Belə bir insan nə dünya, nə də axirət işlərini yerinə yetirə bilmir, daim qəm-qüssə içində olur. Belə bir insan ibadət qüvvəsini də itirir və namazda da diqqətini bir yerə toplaya bilmir.
    PROBLEMLƏRLƏ MÜBARİZƏ YOLU
    Deyildiyi kimi, insan ömrü problemlərsiz ötüşmür. Bütün dünyəvi və dini fəaliyyətlərin nəticəsi onu narahat edir. Bəs bu problemlərdən amanda qalmaq üçün nə etmək olar?
    Bəli, həyat problemlərlə, nigarançılıqlarla müşayiət olunur. Bu çətinliklərin insanı fəaliyyətdən saxlamaması üçün tədbirlər düşünmək mühüm bir məsələdir. İnsan çətinliklərə qalib gəlməli və problemlərə təslim olub, süstləşməməlidir.
    Daha bir mühüm nöqtəyə diqqət yetirmək lazım gəlir. Təbii ki, həssas insanlar bu bəlalardan daha çox əziyyət çəkirlər. Bəziləri problemləri soyuqqanlı qarşılayır, bəziləri isə ciddi nigarançılıq hissi keçirirlər. Həssas insanlar psixoloji xəstəliklərə daha tez düçar olurlar. Keçirilən iztirablar onların sağlamlığına qənim kəsilir. Belə hallardan qorunmaq üçün nə etmək lazımdır? Təqvalılar imamı Əli (ə) bu barədə buyurur: «Səbr və əminliyə könül verməklə, sorağına gəlmiş qüssələri özündən uzaqlaşdır. Bəli, bu nigarançılıqlardan qurtulmaq üçün insan öz vücudundakı iki qüvvəni diriltməlidir. Bunlardan biri səbr və dözüm, digəri isə əminlikdir.
    a) Səbr
    Səbr mühüm bir əxlaqi keyfiyyətdir. İnsan özündə səbr xüsusiyyətini müxtəlif üsullarla yarada bilər. Səbrili insan ən ağır problemlərə müqavimət göstərə bilir, asanlıqla təslim olmur. Əxlaq kitablarında bu mövzu ətraflı şəkildə şərh olunmuşdur. Biz isə belə bir xüsusiyyətin qazanılmasının mümkünlüyünü qeyd etməklə kifayətlənirik. Problemlər insanda nigarançılıq yaradır. Səbirli insan isə səbr vasitəsi ilə bu problemlərə müqavimət göstərir, çətinliklərlə mübarizə aparır. İnsan müxtəlif üsullarla səbr xüsusiyyətini gücləndirərsə, çətinliklərə asanlıqla qalib gələ bilər.
    b) Əminlik
    Bu kəlamda əminlik deyilərkən insanın Allahın tədbirinə etimad göstərməsi nəzərdə tutulur. Ötən söhbətlərimizdə bu məsələyə toxunmuşduq. İlahi dinlərdə, eləcə də, ayə və rəvayətlərdə qəzavü-qədər məsələsi diqqət mərkəzində olan məsələlərdəndir. Söhbət alın yazısına ifrat bir inamdan yox, ilahi maarifdə nəzərdə tutulmuş həqiqi qəzavü-qədər etiqadından gedir. İlahi qəzavü-qədər bizim tədbirlərimizdən üstün bir ilahi tədbirin mövcudluğuna inamdır. Biz öz tutumumuz səviyyəsində plan cızır, müəyyən işləri yerinə yetirir, bununla belə büdrəyirik. Bu təcrübə sübut edir ki, heç də hər şey insanın tədbirindən (plan cızmasından) asılı deyil və daha ali bir tədbir mövcuddur. Bəzən ciddi səy göstərən insan məqsədinə çata bilmir, bir o qədər də çalışmayan insan isə gözləmədiyi nəticələr əldə edir. Bəzən xeyir axtaran insan şərlə üzləşir, bir başqası isə gözləmədiyi halda xeyir tapır. Müxtəlif təbii fəlakətlər minlərlə insanın həyatına son qoyur. Bütün bunlar əyani şəkildə sübut edir ki, həyatda insanın istəyindən çox-çox üstün olan istək mövcuddur. İnsan bilməlidir ki, varlıq aləmində baş verən bütün hadisələrin gedişi Allahın əlindədir. Bəziləri elə güman edir ki, varlıq aləmində baş verən təbii fəlakətlərin səbəbi onun nizamındakı çatışmazlıqlardır. Amma kainatdakı ideal nizam göstərir ki, bizim xəbərsiz olduğumuz daha mühüm və qlobal məsələlər mövcuddur. İnsan varlıq aləmində baş verən bir çox hadisələrin mahiyyətindən xəbərsizdir. Unutmamalıyıq ki, bu hadisələrin arxasında insanın imtahan məqsədi dayanır. İnsan bütün hadisələrin mahiyyətini bilsə, imtahan qayəsi pozulmuş olar. Mömin insan öz imanı vasitəsi ilə inanır ki, baş vermiş hadisələr əbəs deyil. Bu hadisələrin Allahdan xəbərsiz baş verdiyini düşünmək yanlışdır. Belə də düşünmək olmaz ki, Allah-təala bəşəriyyəti çətinliyə salmaq istəyir. Allah bağışlayan və mehribandır. Acı hadisələrin baş verməsi isə varlıq aləmindəki nizamın zərurətlərindəndir. Əgər insan bu hadisələrin mahiyyətini anlasaydı, onların zəruriliyini də qəbul edərdi.
    Allahın hikmətinə inam, onun işlərinin ağıllı qəbul olunması insanı hadisələr qarşısındakı nigarançılığına son qoyur. Allahın tədbirinə etimadlı olan insan rahatlıq tapır. Ana xəstələnmiş uşağına bəzi xörəkləri qadağan edir. Uşaq narahat olur, ağlayır və qadağan olunmuş xörəklərdən tələb edir. O anlamır ki, anası onun üçün xeyir arzusundadır. Uşağın ağzına acı dərman qoyulduqda o elə zənn edir ki, onunla düşmənçilik edirlər. Çünki uşaq ananın tədbirindən, gördüyü işdən arxayın deyil. Amma o, yaşa dolduqca anlayır ki, acı dərmanların qəbulu insanların sağlamlığı üçün zəruridir. Yalnız bundan sonra övlad anasının tədbirini qəbul edir. Uşaq yaşa dolduqca onun dərmana qarşı müqaviməti azalır. O başa düşür ki, bütün tədbirlər onun xeyiri üçündür. Uyğun təsəvvür valideynin rəftarlarına münasibətdə də müşahidə olunur. Yəni ilk əvvəl valideynin məhdudiyyətlərinə müqavimət göstərən körpə yaşa dolduqdan sonra bu münasibətlərin mahiyyətini qavrayır. O dərk etməyə başlayır ki, bu məhdudiyyətlər onun xoşbəxtliyi üçündür. Bəzi şagirdlər müəllimin tapşırıqlarını həvəslə qəbul etmirlər. Amma imtahandan üzüağ çıxdıqdan sonra başa düşürlər ki, müəllimin ciddiliyi onların xeyiri üçün imiş. Mömin şəxs də öz növbəsində varlıq aləmindəki tədbirlərə etimad göstərdikdə hansısa acı hadisədən sarsılmır. O, anlayır ki, bütün hadisələrin səbəbi var və bu hadisələr nəticə etibarı ilə insanın xeyiri üçündür. Allaha aid biliklərini artıran insan bir o qədər də narahat olmur və baş verənləri rahatlıqla qəbul edir. Məsələn, zəlzələ baş verdiyi vaxt o süstləşib oturmur, başqalarının köməyinə tələsir. Mömin insan hadisələr baş verdiyi vaxt yalnız vəzifələri haqqında düşünür. O qəbul edir ki, Allahın məsləhət bildiyi hər bir iş onun xeyirinədir. Dünyada baş verən acı hadisələrə belə münasibət insanı yersiz narahatçılıqlardan xilas edir və o öz fəaliyyətini əvvəlki tempdə davam etdirir. Allahın işlərinə şübhəli yanaşanlar isə qəm-qüssəyə batıb, iztirab keçirirlər.
    Category: Əbədi öyüd (ikinci cild) | Views: 418 | Added by: Islam_Kitabxanasi | Rating: 0.0/0
    Total comments: 0
    Only registered users can add comments.
    [ Registration | Login ]

    Quranda axtar
    Quran,Hədis,İslam təlimləri, Fiqh
    Quran
    İstifadəçi girişi
    Login:
    Password:
    Kitabxana əxlaq
    Etiqat, Tarix, Fəlsəfə, Dini yaradıcılıq
    Dost saytlar
  • İslamQadını
  • Günahkar-Bəndə
  • Kitablar yüklə
  • Bölmələr
    Tarix [535]
    Etiqat [869]
    Fəlsəfə [4]
    Dini yaradıcılıq [40]
    Bölmələr
    Quran [585]
    Hədis [253]
    İslam təlimləri [24]
    Fiqh [219]
    Azan vaxtları [1]
    Dua [26]
    Din [13]
    Namaz [10]
    Kateqoriyalar
    Zərif nöqtələr [5]
    Böyük rəhbər ayətullah Xameneinin həyatından əhvalatlar [16]
    Həyat dərsi [5]
    İslam dünyagörüşü - Cəmiyyət və tarix [16]
    İnsan və mənəviyyat [10]
    İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [0]
    Xəbərdarlıq [3]
    “Miratur-rəşad” (hidayət güzgüsü) [15]
    İslamda ailə 2 [16]
    İslamda ailə 1 [16]
    Fəsad sərçeşməsi (Şeytan tələsi) [6]
    İslamda Əxlaq 2 [20]
    İslamda Əxlaq 1 [26]
    İmam Sadiqin (ə) bəyani ilə yaranışın sirləri [8]
    Siddiqeyi-Tahirə (ə) 2 [13]
    Siddiqeyi-Tahirə (ə) 1 [12]
    Ailə səadətinə necə nail olaq? [18]
    Kumeyl duasının şərhi 2 [13]
    Kumeyl duasının şərhi 1 [12]
    Minacatın əzəməti [13]
    Ey ata, ey ana, biz müttəhimik [5]
    Qadın - Fatimə Fatimədir [14]
    Nəsihətlər [26]
    İslam dünyagörüşü - Əbədi həyat [5]
    Din təlimləri 2-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [30]
    Din təlimləri 1-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [31]
    İslam dünyagörüşü - İnsan Quranda [5]
    İnsanı tanımaq [21]
    Axirət azuqəsi 2-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [24]
    Axirət azuqəsi 1-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [19]
    Ariflərdən [9]
    İslam dunyagörüşü İnsan və iman [6]
    Əxlaqi və psixoloji çatışmazlıqların araşdırılması [19]
    İslam və qərb mədəniyyəti [15]
    Əbədi öyüd (ikinci cild) [22]
    Əbədi öyüd (birinci cild) [23]
    İlahi nəsihətlər [15]
    Gəncliyin yeddi səması (zəruri dini biliklər) [9]
    İslamda nümunəvi qadınlar – Fatimə (ə) [149]
    Günahşünaslıq [19]
    Nəfsin saflaşdırılması [24]
    İslamda qəhrəman qadınlar [20]
    Kəramət sahibləri [13]
    Kamil insan [30]
    Şəhadət yatağında Mövlanın (ə) öyüdü [17]
    Rəbbin dərgahında [22]
    İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [11]
    İbrət güzgüsü [14]
    İmam Zamanla görüşənlər [15]
    Allaha doğru [33]
    Allahın elçisi [20]
    Sadiq yol axtaranlar üçün imam Sadiqin (ə) nəsihətləri [29]
    Məhəbbət iksiri [26]
    Hicab [14]
    Kaş valideynlərim biləydi! [14]
    Ayətullahül-üzma Behcətin həyatı [14]
    Nəfsi saflaşdırmadan qabaq özünütanıma [4]
    Övsafül-Əşraf [7]
    Gənc ailələr üçün göstərişlər [6]
    Əxlaq elmində 50 dərs [51]
    İslamda övlad [1]
    Islamda evlənmə və ailə hüququ-2 [11]
    Islamda evlənmə və ailə hüququ-1 [13]
    Rəsmlərimiz
    Copyright MyCorp © 2019