İslam-Kitabxanasıİslam-Kitabxanası

Azan vaxtları
Saytda axtar
Saytın menyusu
Kitabxana əxlaq
Zərif nöqtələr [5]
Böyük rəhbər ayətullah Xameneinin həyatından əhvalatlar [16]
Həyat dərsi [5]
İslam dünyagörüşü - Cəmiyyət və tarix [16]
İnsan və mənəviyyat [10]
İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [0]
Xəbərdarlıq [3]
“Miratur-rəşad” (hidayət güzgüsü) [15]
İslamda ailə 2 [16]
İslamda ailə 1 [16]
Fəsad sərçeşməsi (Şeytan tələsi) [6]
İslamda Əxlaq 2 [20]
İslamda Əxlaq 1 [26]
İmam Sadiqin (ə) bəyani ilə yaranışın sirləri [8]
Siddiqeyi-Tahirə (ə) 2 [13]
Siddiqeyi-Tahirə (ə) 1 [12]
Ailə səadətinə necə nail olaq? [18]
Kumeyl duasının şərhi 2 [13]
Kumeyl duasının şərhi 1 [12]
Minacatın əzəməti [13]
Ey ata, ey ana, biz müttəhimik [5]
Qadın - Fatimə Fatimədir [14]
Nəsihətlər [26]
İslam dünyagörüşü - Əbədi həyat [5]
Din təlimləri 2-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [30]
Din təlimləri 1-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [31]
İslam dünyagörüşü - İnsan Quranda [5]
İnsanı tanımaq [21]
Axirət azuqəsi 2-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [24]
Axirət azuqəsi 1-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [19]
Ariflərdən [9]
İslam dunyagörüşü İnsan və iman [6]
Əxlaqi və psixoloji çatışmazlıqların araşdırılması [19]
İslam və qərb mədəniyyəti [15]
Əbədi öyüd (ikinci cild) [22]
Əbədi öyüd (birinci cild) [23]
İlahi nəsihətlər [15]
Gəncliyin yeddi səması (zəruri dini biliklər) [9]
İslamda nümunəvi qadınlar – Fatimə (ə) [149]
Günahşünaslıq [19]
Nəfsin saflaşdırılması [24]
İslamda qəhrəman qadınlar [20]
Kəramət sahibləri [13]
Kamil insan [30]
Şəhadət yatağında Mövlanın (ə) öyüdü [17]
Rəbbin dərgahında [22]
İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [11]
İbrət güzgüsü [14]
İmam Zamanla görüşənlər [15]
Allaha doğru [33]
Allahın elçisi [20]
Sadiq yol axtaranlar üçün imam Sadiqin (ə) nəsihətləri [29]
Məhəbbət iksiri [26]
Hicab [14]
Kaş valideynlərim biləydi! [14]
Ayətullahül-üzma Behcətin həyatı [14]
Nəfsi saflaşdırmadan qabaq özünütanıma [4]
Övsafül-Əşraf [7]
Gənc ailələr üçün göstərişlər [6]
Əxlaq elmində 50 dərs [51]
İslamda övlad [1]
Islamda evlənmə və ailə hüququ-2 [11]
Islamda evlənmə və ailə hüququ-1 [13]
Bizim sorgumuz
Ramazan ayında oruc tutmusuzmu?
Total of answers: 1820
Saytın menyusu
Şərhlər: 14
Rəsmlər: 618
Əxlaq: 1118
Müxtəlif: 481
Etiqat, Tarix, Fəlsəfə: 1448
Quran, Hədis, İslam təlimləri, Fiqh: 1131
Statistika

Burda olanlar 1
Qonaqlar 1
İstifadəçilər 0
Son qeydiyyatçılar
  • Jafidlop
  • ElvinAliyev1986
  • ZauriceGar
  • Zartysot
  • Gunahsiz1gun
  • Ceyhun630
  • kami
  • artpak2012
  • zeyneb_a_va
  • Famesbar
  • Main » 2011 » December » 1 » İslamda Əxlaq 2
    9:35 PM
    İslamda Əxlaq 2
    Diqqətəlayiq məsələ
    Müxləs feli sifət olub "saflaşdırılmış” mənasını ifadə edir. Allah-təala bu iki peyğəmbəri (Musa və Yüsif) vəsf edərkən onları "müxləs” adlandırır. "Müxləs” sözü ilə "müxlis” sözü arasında böyük fərq vardır. «Müxlis» sözü ötəri sədaqəti olan adama da deyilir. Məsələn, dəniz tufanında hər şeydən əli üzülmüş adamlar Allahı ixlasla köməyə çağıraraq imdad diləyirlər:
    "(Müşriklər) gəmiyə mindikləri zaman (dəryada batacaqlarından qorxub) dini (ibadəti) yalnız Ona məxsus edərək (ixlasla) Allaha dua edərlər. Allah onları sağ-salamat quruya çıxaran kimi yenə də (Ona) şərik qoşarlar.” («Ənkəbut» - 65).
    "(Kafirləri) ətrafına kölgə salan uca dağlar (yaxud qara buludlar) kimi dalğalar bürüdüyü zaman onlar dini (ibadəti) Allaha məxsus edərək yalnız Ona dua edərlər. Allah onları sağ-salamat quruya çıxartdıqda içərilərindən bəziləri (küfrlə iman arasında) orta mövqe tutar. (Bəziləri isə öz küfründə qalar). Ayələrimizi yalnız çox xain, nankor olanlar danarlar!” («Loğman» - 32).
    "Sizi suda və quruda gəzdirən Odur. Siz gəmidə olduğunuz, gəmilər gözəl bir külək vasitəsilə içərisində olanları apardığı, onlar da sevindikləri vaxt birdən fırtına qopub dalğalar hər tərəfdən gəmilərin üzərinə hücum etdikdə və sərnişinlər dalğaların onları bürüdüyünü (həlak edəcəyini) başa düşdükdə sidqi-ürəkdən Allahın dininə sarılaraq ona belə dua edərlər: «Əgər bizi bu təhlükədən qurtarsan, Sənə şükr edənlərdən olarıq!» Onları xilas edincə yer üzündə haqsız yerə zülm etməyə, azğınlığa başlayarlar! Etdiyiniz zülm, haqsızlıq fani dünya malı kimi öz əleyhinizədir. Sonra hüzurumuza qayıdacaqsınız. Biz də nə etdiklərinizi sizə xəbər verəcəyik” («Yunus» - 22,23).
    Bu ayələrdən "müxlis” sözünün mahiyyəti müəyyən olur. Bu söz sədaqət məktəbinin öncüllərini, hətta (dəryada tufana uğradıqları zaman ümidləri hər yerdən üzülüb Allahı saf niyyətlə, ixlasla çağıran) bütpərəst müşriklər və dünyapərəstləri də əhatə edir, halbuki onlar az keçməmiş, sahilə çatdıqdan sonra Allahı yaddan çıxarıb ikinci dəfə müşrik olurlar. Təbii ki, yolun ilkin mərhələsində olanlar şeytani vəsvəsə və nəfsani həvəslər qarşısında acizdirlər. Bu təhlükələr qarşısında möhkəm durub özlərini günahdan qoruyanlar isə çoxdurlar. Amma müxləslər (saflaşmışlar) ixlasın ilkin mərhələlərini uğurla başa vuranlardır. Onlar günahsızlıq məqamına nail olaraq şeytan və nəfsi əmmarənin (pisliklərə sövq edən nəfs) hökmranlığından qurtulmuş və Allah hökmranlığına daxil olmuşlar. Yusif peyğəmbər də belələrindən idi, çünki Yusif o çətin və çıxılmaz böhranlı hallarda dağ kimi dayanaraq çətinliklərə sinə gərdi. O qadın (Zuleyxa) Yusifdən kam almaq üçün nə qədər çalışdısa da, yenə Yusif ona: "Allaha pənah aparıram,”-deyə rədd cavabı verdi. Qətiyyətlə onun qanunsuz istəyini rədd edərək qadının şərindən özünü qurtarmaq üçün qapıya tərəf yüyürdü. Bağlı qapı Yusifin üzünə açıldı, Allah ondan öz qeybi yardımlarını əsirgəmədi.
    Şübhəsiz, nəfsi saflaşdırmanın bu mərhələsinə çatmaq üçün ilahi yardımlardan əlavə ehtiras və şəhvətlə də (həvayi-nəfslə) möhkəm mübarizə lazımdır. Öz daxili istəklərinə göz yuma bilməyib istədiyini edən şəxs heç vaxt bu məqama yetişə bilməz.
    Bir sözlə, yalnız Allah istəyini öz istəyindən üstün tutub başında başqa fikirlər dolandırmayan qəlb belə ali dərəcələrə yetişərək nurani ola bilər. Müxləslər cərgəsində yalnız bütün əməlləri Allah üçün olan şəxs addımlaya bilər, belə ki bununla bağlı sevimli Peyğəmbərimiz(s) buyurur:
    "De: "Mənim namazım da, ibadətim də, həyatım və ölümüm də aləmlərin Rəbbi Allah üçündür! Onun heç bir şəriki yoxdur. Mənə belə buyurulmuşdur və mən ilk müsəlmanam!” («Ənam» - 162,163).
    İxlas barədə hədislər
    Məsum imamlar(ə) ixlas haqda çoxlu hədis və rəvayətlər söyləmişlər. Çünki ixlas konkret və incə məsələdir. Əməllərin qəbulolma dərəcəsi ixlasın miqdarından asılıdır. İxlas nə qədər çox olarsa, əməl bir o qədər dəyərli və qiymətli olar. İxlas təsəvvür etməklə,yaxud sözləri bir-birinə qoşmaqla əmələ gələn deyildir. Əksinə, ixlas Allahdan kömək diləmək və nəfsi cilovlamaqla meydana çıxır. Əfsuslar olsun ki, bir çox adamlar özlərini müxlis hesab edir, lakin həqiqətdə ixlasdan çox uzaq olub öz həvayi-nəfs və şəhvətlərinə uyurlar.
    Peyğəmbər(s) buyurur: «Cəbrail mənə Allah-təaladan bunu xəbər verdi:
    «(İxlas) mənim sirlərimdən biridir. Mən onu sevdiyim bəndələrin qəlbinə əmanət olaraq qoyuram.»("Biharül-ənvar”: Beyrut çapı: XXVII c / s.249 / hədis №24; «Münyətil-mürid» s.43.)
    Həzrəti-Fatimeyi-Zəhra(s.ə.) buyurur:
    «Kim öz xalis ibadətini Allaha tərəf yönəldərsə, Allah da ən yaxşı məsləhəti (xeyri) onun üçün göndərər.»("Biharül-ənvar” XXVII c/ s.249.)
    Səkkizinci İmam Əli ibn Musa Riza(ə)-dan belə nəql olunur:
    "Əmirəl-möminin(ə) həmişə deyərdi: «Xoş o adamın halına ki, dua və ibadətini yalnız Allaha məxsus edərək gördüyü şeyləri qəlbinə girməyə qoymur, eşitdikləri Tanrını ona unutdurmur, başqalarına verilən nemətə görə kədərlənmir.”("Üsuli-kafi” II c/ s.16 / İxlas fəsli / hədis №3.
     )
    İmam Sadiq(ə) "Mülk” surəsinin ikinci ayəsini təfsir edərkən buyurur:
    "Bu ayədə Allah-təala çox əməl edəni yox, düzgün əməl edən şəxsi nəzərdə tutmuşdur. Düzgün əməldə isə, Allah qorxusu (xofu) ilə niyyətin saflığı yanaşı olmalıdır». Sonra buyurur: «Əməli (pisliklərdən) qorumaq əməlin özünü yerinə yetirməkdən çətindir....”("Üsuli-kafi” II c/ s.16; «Təfsiri Əlmizan» XX c/s.11; "Biharül-ənvar”: Beyrut çapı: XXVII c/ s.230; «Əxlaqi Şübbər»: s.17.)
    Əlbəttə, ixlas əldə etmək və onu müəyyənləşdirmək çox çətin və dəqiq məsələdir. Buna əməl etmək çox əziyyətlibir işdir. Peyğəmbər(s) bu barədə buyurur:
    "Mənim ümmətim arasında şirk qarışqanın çopur daş üzərində yeridiyi kimi gizlənmişdir.”(«Müstədrəkül vəsail» I c/ s.12.)
    İxlas barədə söylənilmiş hədislər üç yerə bölünür:
    1) ixlasın nişanələri;
    2) ixlasın amilləri;
    3) ixlasınn faydaları.
    1)İxlasın nişanələri
    Bu bölmədə hədisləri misal gətirib sonra da ondardan nəticə çıxaracağıq:
    *Peyğəmbər(s) buyurdu:
    ".....Müxlisin dörd əlaməti vardır: qəlbi pak, bədən üzvləri sağlam, xeyri çox, sirri isə təhlükəsizdir.”(«Tühəfül-üqul» s.16.)
    *Əmirəl-möminin(ə) buyurmuşdur:
    "...Əməlləri, davranışı aşkarda və gizlində eyni olan şəxs, həqiqətən, öz əmanətini ödəmiş, ibadətini isə saflaşdırmışdır” («Nəhcül-bəlağə» 26-cı məktub.)
    *”İxlasın əsası günahdan çəkinməkdir.”("Biharül-ənvar” Beyrut çapı: XXXIV c / s.213.)
    *”Pərhizkarlıq müxlislərin qaydasıdır.”(Qürər»in mövzuya görə mündəricat: s.149.)
    *”Xalis ibadət insanın Allahdan başqasına ümid bağlamayıb günah işlətməkdən savayı bir şeydən qorxmamasıdır.”(Həmin mənbə: s.229.)
    *İmam Baqir(ə) buyurur:
    "Ümidi məxluqdan kəsilmiş şəxsdən başqa heç bir abid Allaha layiq ibadət etmir. Bu zaman Allah-təala buyurur: "Bu, mənim xalis bəndəmdir.” Sonra onu əzizləyib mehribanlıqla qəbul edər.”(«Müstədrəkül-vəsail» I c/ s.10.)
    *İmam Sadiq(ə) belə buyurmuşdur:
    "Xalis əməl odur ki, Allahdan başqa bir kəsin səni tərifləməsini istəməyəsən.”(Üsuli-kafi” II c / s.16 / hədis №4.)
    *İmam Sadiq(ə)-dən nəql olunur:
    "Allaha xatir etdiyi əməllərə görə xalqın onu tərifləməsini sevməyən şəxsdən başqa heç kim ixlasın mahiyyətinə vara bilməz.”(«İddətüd-dai» Beyrut çapı: s.217; «Mişkatül-ənvar» s.11.)
    *Başqa bir hədisdə isə belə nəql olunur: «Peyğəmbər (s)-dən soruşdular: "İnsanın nicatı nədədir?” Buyurdu: "Nicat yalnız və yalnız ibadəti insanların razılığına görə yerinə yetirməməkdədir.”(«İddətüd-dai» s.228.)
    Qeyd:
    Burada bir məsələni qeyd etməyi özümüzə borc bilirik. Başqalarının tərifinə görə, hər hansı bir xeyir işin görülməsi riya adlanır, çünki burada təkanverici qüvvə xalqdır. Əgər xeyir əməldən məqsəd yalnız Allahın razılığını əldə etmək və əmrinə itaət etmək olarsa, əməl sahibinin təriflənərkən xoşhal olmasına baxmayaraq, bu, riya deyil. İnsanın müvəffəqiyyət və yaxşı ad qazanmağı sevməsi, məğlubiyyət və pis ada qarşı son dərəcə nifrət bəsləməsi təbii haldır. Beləliklə, belə bir hal riya və özünü göstərməyə dəlalət etmir.
    Həzrəti-İbrahim Allah-təaladan belə istəyir:
    "Sonra gələnlər arasında mənə yaxşı ad qismət et! (Gələcək nəsillər məni həmişə yaxşı yad etsinlər, xatirimi əziz tutub adımı hörmətlə çəksinlər!) («Şüəra» - 84).
    Sözsüz ki, insanların tərifi, tənqidi, məzəmməti və razılığı əməlin əsasına, yaxud onun keyfiyyətinə təsir göstərərsə, burada ixlas şübhə doğurur.
    Zirarə belə nəql edir: «Bir gün İmam Baqir(ə)-dən soruşdum:
    -Biri xeyir iş tutarkən başqasının onu gördüyünü duyub sevinərsə, bu, riya hesab olunarmı?
    Həzrət buyurdu:
    -Bunun heç bir eybi yoxdur, çünki hamı yaxşılıqlarının digərləri arasında aşkar olmasını sevir, lakin insan ehtiyatlı olmalıdır ki, xeyir əməlləri camaatın tərifinə görə yerinə yetirməsin(Biharül-ənvar” XXIX c/ s.294; «Vəsailüş-şiə» I c/ s.55.)
    Başqa bir hədisdə belə söylənilir:
    Peyğəmbər(s)-dən soruşdular: «İnsanın xeyir əməlinə görə cəmiyyətin onu tərifləməsi haqda nə deyə bilərsiniz?» Buyurdu: "Bu, möminə nəqd verilən dünya mücdəsidir. Bir mücdə də axirətdə veriləcəkdir. Allah-təala «Quran»da bu barədə belə buyurur:
    "Bu gün sizin mücdəniz altından çaylar axan cənnətlərdir.” ("Biharül-ənvar” XXIX c/ s.294.)
    Demək, insanın əsas məqsədi yalnız Allahın razılığını qazanmaq və onun əmrlərinə itaət etməkdirsə, ətrafdakıların tərifi və təriflənənin sevinməsi riya olmayıb ixlasla heç bir təzad təşkil etmir. Bu başlığı verdikdən sonra belə bir sual ortaya çıxır: başqalarını yaxşı işlərə təşviq etmək ixlasa ziddirmi?
    Hədislərdən belə başa düşülür ki, belə işlər ixlasa zidd olmayıb, onu qüvvətləndirir. Çünki ixlasda ən mühüm amil ibadətdə səmimiyyətdir. Başqalarını xeyir əməllərə dəvət etmək, yaxud əqidə və məzhəbi qəbul etmək kimi üstünlük təşkil edən amillər ixlasa zidd olmamaqdan əlavə, onun keyfiyyətini bir az da artırır.
    Übeyd adlı bir nəfər deyir: «İmam Sadiq(ə)-dən soruşdum:
    -Ətrafdakıları cəzb edib namaza həvəsləndirmək üçün namazını gözəl avaz və təmiz qiraətlə qılan riya etmirmi?
    İmam Sadiq (ə) buyurdu:
    -Xeyr, bu, riyaya aid olan hallardan deyildir.»("Biharül-ənvar” XXIX c/ s.301; «Vəsailüş-şiə» I c/ s.56.)
    Məşhur bir hədisdə İmam Sadiq(ə) buyurur:
    «Camaatı (haqq yoluna) təkcə sözlə dəvət etməyin. Onlar gərək sizdən təqva, fədakarlıq, namaz və başqa xeyir əməllər də görsünlər, çünki bu, yaxşı işləri təbliğ etmək üçün ən gözəl vasitədir.” Bu hədislərdən belə başa düşülür ki, ibadətlərdə bəzi xeyirli niyyətlərə üstünlük vermək heç də ixlasa zidd deyildir. Əksinə, bu kimi hallar məqbul sayılır, çünki hər iki niyyət mənəvi dəyərə malikdir. Burada heç bir şəxsi və maddi qərəz yoxdur. Əslində belə niyyətlərdən istifadə etməklə insan bir oxla iki hədəfi nişana almış, yəni həm öz vəzifəsini yerinə yetirir, həm də başqalarını xeyir və yaxşılığa dəvət etmiş olur. Buna görə də vacib ibadət və sədəqələrin aşkarda verilməsini gizlində verilməsindən üstün tutmuşlar. Müstəhəb əməllər və ianələr isə bunun əksinə olaraq gizlində verilsə, daha yaxşı olar. Çünki vacib əməllərdə riya ehtimalı müstəhəblərdən daha azdır. Demək, başqalarının həvəsləndirilməsi üçün bu qəbildən olan vacib əməllərin aşkarda həyata keçirilməsi yaxşı qarşılanmışdır. Amma müstəhəb əməllərdə riyanın yaranmasına çox ehtimal olduğundan gizlində həyata keçirilməsi məqsədəuyğun bir işdir. Əgər bir nəfər özünə tam surətdə arxayındırsa və onda heç bir riya şübhəsi yaranmayacağına əmindirsə, insanları cəlb etmək üçün müstəhəb əməlləri aşkarda yerinə yetirə bilər.
    Nəticə
    Təlim və həvəsləndirmə ikinci dərəcəli olub, Allah qarşısında itaət etmək kimi əsas məqsəd daşıyarsa, bunun ixlasa heç bir ziyanı olmaz. Başqa sözlə, insanın ibadət və itaətə hazırlığı yüksək dərəcədə olarsa və Allah əmrindən başqa fikrində heç bir qərəzi olmazsa, onu yerinə yetirməkdən əl çəkməz. Belə bir vəziyyətdə (başqalarını həvəsləndirmək kimi) xeyirli niyyətlər heç bir maneə törətmir. Lakin bu niyyətlər ibadətin əsasını təşkil edərsə, bunların olması ilə ibadət öz mahiyyətini itirərsə, fəqihlərin fitvalarına əsasən, belə ibadətlər batildir.
    Müəllifin fikrincə, üstünlük təşkil edən xeyirxah niyyətlər ibadətin əsası ilə yox, onun keyfiyyəti ilə bağlıdırsa, ixlasla ziddiyyət təşkil etməyib əməlin batil olmasına səbəb olmaz. Məsələn, əgər bir şəxs namazı Allahın əmrinə itaət etmək məqsədilə qılarkən başqalarını həvəsləndirmək üçün namazın qiraət (qrammatik cəhətdən düzgün oxunuşuna) və gözəlliyinə çox diqqət yetirərsə, yaxud birini ayıltmaq üçün hər hansı bir zikri ucadan oxuyarsa, namazı batil olmaz. Sözsüz ki, səsin gözəllik və düzgün oxunuşa riayət etmə həvəsləndirmək niyyətilə yox, özünü göstərmə məqsədilə olarsa, bu, riya hesab olunur. Belə olan halda ibadətin düzgünlüyü də şübhə altına düşür.
    Digər tərəfdən, savab qazanmaq, əzabdan qurtarmaq, yaxud ehtiyacların ödənilməsi üçün edilən hər hansı bir ibadətin (ixlasla) səmimiyyətlə heç bir ziddiyyəti yoxdur. Buna görə də «Quran» ayələrində və hədislərdə bəndələrin ruhlandırılması üçün savab və əzab barədə çox söylənilmiş, hədis alimləri tərəfindən bu haqda çox kitablar yazılmışdır. Həmçinin duaların qəbul olunmasına görə də xüsusi ibadət və zikrlər öyrədilmişdir. Bir sözlə, Allah dərgahından diləmək və onun geniş mərhəmətinə sığınmaq (ixlas) səmimiyyətlə heç də təzad təşkil etmir. Əksinə, ixlas, səmimiyyət elə budur.
    İxlasda tərəddüd
    İxlas və riyadan uzaqlaşmada çox ehtiyatlı olmaqla yanaşı bəzən bu hal ifrata varıb tərəddüdə çevrilir. Çox vaxt yolun əvvəlində olanlar bu şübhələrə qapılırlar. Belə olduqda şübhəyə etina etmək olmaz. Bu cür təsəvvürləri xatırlamaqla narahat olmağımız riyanın olmamasını göstərir. Bu, bizi düz yoldan azdırmaq üçün şeytanın növbəti hiyləsidir.
    Peyğəmbər(s)-dən belə nəql olunur:
    «Əgər bir şəxs namaz qılarkən şeytan onu riya ilə aldadarsa, imkanı çatdığı qədər namazını uzatsın. Həmçinin uxrəvi (axirətə aid) bir işlə məşğul olduğu zaman, şeytanın (vəsvəsəsinə) şübhəsinə uymayıb öz işini davam etsin. Amma əlindəki iş dünyəvi olarsa, yubanmadan onu tərk etsin....»(«Biharül-ənvar»: XXIX c/ s.295.)
    Başqa bir hədisdə deyilir:
    Peyğəmbər (s)-ə «Ey Allahın Rəsulu, bizlərdən bəzimiz oruc və ya namaz halında olarkən şeytan bizi şübhələndirib riyaya sövq edir,»-söylədikdə o Həzrət (s) buyurdu:
    «Nə vaxt belə olsa, deyin: İlahi! Bilə-bilə sənə şərik qoşmaqdan pənah gətirirəm və bilməməzlikdən etdiyim əməllərə görə səndən bağışlanmaq diləyirəm.»(Yenə orda: XXIX c/ s.303.)
    İkinci hissə:
    İxlasın amilləri:
    1) «Yəqin ixlasın mənşəyidir.»(«Qürər» mündəricat: s.433;)
    2) «İxlas yəqinin meyvəsidir.»(Yenə orda: s.91;)
    3) «Əməlin saflığı qətiyyət və gözəl düşüncədən irəli gəlir.»(Yenə orda: s.92)
    4) «İnsanın ixlası onun imanı ilə ölçülür.»(Yenə orda: s.93;)
    5) «İxlas elm və mərifətin təzahürüdür.»(Yenə orda: s.92;)
    6) «İxlasın əsası yalnız Allaha ümidvar olmaqdır.» (Yenə orda: s.430;)
    7) "Əməllərinin saf olması üçün arzulara az qapıl.”(Yenə orda: s.20)
    8) "İxlas ibadətin bəhrəsidir.”(Yenə orda: s.91.)
    Bir sözlə, ixlas yəqin, iman, elm, yalnız ulu Tanrıya bağlanmaq, arzuları azaltmaq və ibadətin məhsuludur.
    Üçüncü hissə:
    İxlasın fayda və nəticələri
    1) Qəlbin bəsirəti və nurlanması:
    Peyğəmbər(s) buyurmuşdur:
    "Bəndə qırx gün ardıcıl olaraq əməlləri səmimiyyətlə yerinə yetirərsə, hikmət və mərifət qəlbindən dilinə axar.”("Biharül-ənvar” Beyrut çapı: XXVII c/ s.242;)
    2) Hikmət və mərifət:
    Hikmət, mərifət ixlasın fayda və təsirlərindən biridir. Bu məsələyə yuxarıdakı hədisdə toxunuldu.
    3) Bütün məxluqların (müxlis) insan qarşısında ram olması:
    "Şübhəsiz, hər şey mömin qarşısında boyun əyib ona tabe olar. Bəndə əgər müxlis (saf niyyətli) olarsa, Allah- təala onun qorxusunu hər şeyin, hətta yerin həşəratlarının, göyün quşlarının belə qəlbinə salar.”("Biharül-ənvar” XXVII c/ s.248 / hədis №21.)
    4) İxlas sayəsində Tanrının nəzəri həmişə bəndə üzərində olur.
    Allah-təala buyurur: «Əgər bəndəm safniyyətli və Allahsevər olarsa, onun bütün işlərini öz öhdəmə götürərəm.”(Yenə orda:XXXXII c / s.136 / hədis №16; «Misbahüş-şəriə» Səcdə fəsli.)
    5) Səadət və kama çatmaq:
    Əmirəl-möminin(ə) belə buyurmuşdur:
    «Xoşbəxt olmaq istəyirsizsə, əməllərinizi saf niyyətlə görün.»(Qürər» mündəricat: s.93.)
    «İxlas ən böyük səadətdir.»(Yenə orda: s.91.)
    6) Əməllərin qəbul olunması:
    Sevimli Peyğəmbər (s) buyurmuşdur:
    «Ey müsəlmanlar! Əməllərinizi Allah-təala üçün saf niyyətlə yerinə yetirin, çünki Tanrı yalnız safniyyətli əməli qəbul edir.»(«Təfsiri Qürtəbi» V c/s.180 / «Nisa» - 36-nın təfsiri.)
    7) İbadətin kamilliyi:
    Doqquzuncu imam həzrəti-Cavad(ə) buyurur:
    «İbadətin ən üstünü ixlasdır.»(Biharül-ənvar»: XXVII c/ s.949.)
    İbadətin əsasında səmimiyyət durur. Qalan əməllər saf niyyət sayəsində ibadət kimi formalaşaraq kamilləşir.
    İxlasın fayda və təsirləri, sözsüz ki, saydıqlarımızdan daha çoxdur.(Burada sədaqətin bəzi fayda və təsirlərini əlavə olaraq qeyd etmək olar: 1) Allahın vilayətini qəbul edib şeytanın vilayətindən çıxmaq; 2) Azadəlik (azad fikirli olmaq, Allahdan başqasının qarşısında əyilməmək), müvəffəqiyyət və bərəkət, əməldə paklıq və təharət, ali fikirli olmaq, aqibətin xeyirli, əməllərin sığorta olması və s. kimi keçən rəvayətlərdən bu nəticələri çıxarmaq olar.)Maraqlananlar aidiyyatı olan kitablara müraciət edə bilərlər.
    Bəhsin xülasəsi:
    Söylədiklərimizdən belə anlaşıldı ki, islamda əməlin kəmiyyətindən çox, onun keyfiyyətinə daha artıq əhəmiyyət verilir. Başqa sözlə desək, Allah dərgahında dəyərli hesab olunan saf niyyətdir. Əməlin çoxluğu Tanrıya yaxınlaşmağa səbəb ola bilməz. Mövzu ilə bağlı məsumlardan bəzisinin həyatına aid əhvalatları burada qeyd etsək, məqsədəuyğun olardı. Ümid edirik ki, biz hamımız o ali Cənabların həyatını özümüzə örnək götürüb onların ardınca gedəcəyik.
    Həzrəti Əli (ə)-nin ixlasından bir nümunə.
    Rüku halında sədəqə:
    Əmirəl-möminin(ə) rüku halında ikən barmağındakı üzüyünü fəqirə verdi. Sonra bu ayə nazil oldu:
    "Sizin haminiz (rəhbəriniz, mövlanız) Allah, Onun Peyğəmbəri və namaz qılıb rüku halında zəkat verən imanlı şəxslərdir.” («Maidə» - 55).
    Yuxarıdakı ayənin o Cənab barədə nazil olmasının səbəbi heç bir təmənna, təşəkkür gözləmədən İmamın bu işi yalnız Allahın razılıq və məhəbbətini qazanması üçün etməsidir.
    Peyğəmbər(s) Məkkədən Mədinəyə mühacirət etmək qərarına gəldikdə Əmirəl-möminin(ə) Onu qorumaq və Allahın razılığı naminə Peyğəmbər(s)-in yatağında yatdı. Bununla bağlı aşağıdakı ayə nazil oldu:
    "İnsanların eləsi də vardır ki, Allahın razılığını qazanmaq yolunda (Allah rizası üçün) öz canını fəda edər. Allah Öz bəndələrinə qarşı çox mehribandır!” («Bəqərə» - 207).
    «Həl-əta» («İnsan») surəsinin nazil olması:
    «Həl-əta»surəsi Peyğəmbər(s) Əhli-beytinin şərəfinə nazil olmuşdur. İbn Abbas bu barədə yazır: «İmam Həsən(ə)-lə İmam Hüseyn xəstələnmişdi. Peyğəmbər(s) səhabələrindən bir neçəsi ilə uşaqlara baş çəkərkən belə buyurdu: "Ey Əbülhəsən! Övladlarının tezliklə sağalması üçün nəzir etsəydin, yaxşı olardı.” Sonra Əli(ə), Fatimə(s.ə.) və onların xidmətçisi Fizzə nəzir etdilər ki, əgər uşaqları sağalarsa, üç gün oruc tutarlar.(Bəhrani "Təfsiri Bürhan”-da yazır: «Həsən(ə)-lə Hüseyn(ə)-də onlarla birgə nəzir etdilər.»)
    Həzrəti Həsən (ə)-lə həzrəti-Hüseyn (ə) sağaldıqdan sonra onlar öz əhdlərinə sadiq qalıb verdikləri sözü yerinə yetirdilər. Əmirəl-möminin (ə) üç kiloqram arpa borc aldı, Fatimə(s.ə.) onun üçdə birini dəyirmanda üyüdüb ailənin sayına görə beş çörək bişirdi. İftar açarkən qapıya bir dilənçi gəlib dedi: «Salam olsun sizə ey Mühəmməd(s)-in Əhli-beyti! Zavallı bir müsəlmanam. Mənə bir az yemək verin. Allah əvəzində sizə behişt yeməkləri əta edər». Onlar iftar açmaq üçün özlərinə götürdükləri çörəyi dilənçiyə verdilər, gecə su ilə iftar açıb ac yatdılar.
    İkinci gün oruc tutdular. İftar açarkən bir yetim uşaq gəlib kömək istədi. Həmin günü də fədakarlıq edib yeməklərini ona verdilər. Özləri isə iftarı su ilə açdılar.
    Üçüncü gün oruc tutub gün batarkən bir əsir gəlib ac olduğunu bildirdi. Rəsuli-əkrəm (s)-in Əhli-beyti əvvəlki iki gün olduğu kimi, yeməklərini ona verdilər. Səhər həzrəti-Əli(ə) övladlarının əlindən tutub Peyğəmbər(s)-in hüzuruna gətirdi. Allahın Elçisi (s) onların aclıqdan taqətdən düşdüyünü müşahidə edib buyurdu: «Sizi bu halda görmək mənə çox ağır gəlir.» Sonra Peyğəmbər(s) ayağa qalxıb onlarla birgə Fatimə(s.ə.)-nin evinə gəldi. Gördü, qızı mehrabda ibadət edir, aclıqdan o qədər arıqlayıb ki, gözləri dərinə düşüb. Peyğəmbər (s) bu halı müşahidə etcək çox narahat oldu. Bu zaman Cəbrail nazil olub dedi: "Ey Mühəmməd! Al bu mübarək surəni. Allah-təala belə bir ailəyə görə səni təbrik edir.” Sonra mübarək "Həl-əta” surəsini o Həzrətə oxudu.(«Əl ğədir» III c/ s.11; Bu əhvalat "Təfsiri bürhan” IV c/ s.412-də, "Ğayətül Məram” s.371,372-də, "Əmali Səduq” s.212,215-də başqa şəkildə də nəql olunmuşdur.)
    Bütün bunlar səmimiyyət və saf məhəbbətdən doğur. Bunu təsəvvür etmək belə bizim üçün çətindir. Bu ailənin əməlinin əhəmiyyəti barədə «Quran»da belə buyurulur:
    "Onlar öz iştahaları çəkdiyi halda yeməyi yoxsula, yetimə yedirərdilər. (Və sonra da yedirtdikləri kimsələrə belə deyərlər: "Biz sizi ancaq Allah rizasından ötrü yedirdirik. Biz sizdən (bu ehsan müqabilində) nə bir mükafat, nə də bir təşəkkür istəyirik.” («İnsan» - 8,9).
    Səkkizinci imam Əli ibn Musa Riza(ə) burada çox incə bir mətləbə toxunur:
    ".....Əmirəl-möminin(ə) heç yerdə söyləmədi ki, biz sizə Allah rizasına yemək veririk. Əksinə, onun bu saf niyyətini özü demədən Allah-təala beləcə aşkar etdi.” («Təfsiri Bürhan» IV c/ s.412).
    Qeyd edək ki, səmimiyyətin belə dərəcəsinə yetişməyin özü çox çətin bir məsələdir. Bütün əməlləri yalnız və yalnız Allah üçün görmək hər kəsin işi deyildir və heç kəs də bunu iddia edə bilməz.
    İbadətə yeni başlayan insanların bu kimi iddiaları boşboğazlıqdan başqa bir şey deyildir, lakin bunu bilib məyus olmağa dəyməz. Çünki özünüislah, nəfsani zəhmət cismani məşq və idmana bənzəyir. Bədən tərbiyəsində məşqin zəruri olduğu halda, azdan başlayıb tədriclə yuxarı qalxırlar. Həmçinin qəhrəmanlıq zirvəsinə yetişmək mümkün olduğu kimi, ruhun tərbiyəsində də azdan başlayıb kamil ixlas dərəcəsini əldə etmək olar. Ağırlıqqaldırmada yüngül çəkilərdən ağır çəkilərə artdığı kimi, əxlaq məsələsində də bəndəlik və ixlas meydanında qəhrəmanlar yetişdirmək üçün azdan çoxa doğru irəliləmək lazımdır.
    Kamilliyin ali dərəcələrini fəth etmiş şəxslər zəhmət və əziyyətsiz bunlara nail olmamışlar. Əksinə, illərlə zəhmət çəkib ehtiras və şəhvətlə (həvayi-nəfslə) mübarizə aparmış, öz niyyətlərinin saflığı və yalnız Allahın razılığı üçün vəzifələrini yerinə yetirməkdə əzmlə çalışmış və uca Yaradanın köməiyi ilə, nəhayət, kamilliyin ali dərəcəsinə nail olmuşlar.
    Bunu da qeyd etməliyik ki, insan ömrünün sonuna kimi ixlasın qorunub saxlanması üçün Allahdan həmişə yardım diləməlidir. Çünki yolun ortasında elə maneələrlə üzləşirik ki, onları ötüb yola davam etmək çox çətindir.
    Riya
    Tərk edilməsi zəruri olan əsas xüsusiyyətlərdən sayılan riya barədə qısaca məlumat versək, məqsədəuyğun olar.
    Riya insanın diqqətini özünə cəlb edib, əməllərinin aşkarlanması və özünü göstərməsi üçündür.
    Riyanın əlamətləri
    Ayə və rəvayətlərə əsasən riyakarlara aşağıdakı xüsusiyyətləri aid etmək olar:
    1) münafiq və ikiüzlüdürlər ;
    2) xalqın gözü qarşısında həvəslə, böyük ruhiyyə ilə ibadət edirlər;
    3) təklikdə düşkün və halsızdırlar (ibadətə qarşı) ;
    4) bütün işlərdə hamının onları tərifləməsini sevirlər;
    5) onları tərifləyəndə əməllərini artırırlar;
    6) təriflənməyəndə əməllərini azaldırlar;
    7) hiyləgər və kələkbazdırlar;
    8) etdikləri yaxşı əməlləri başqalarının üzünə vururlar;
    9) insanların boynuna minnət qoyurlar;
    10) insanların əlinə göz dikib Allaha təvəkkül etmirlər;
    11) Allahı qəlbən yox, dildə zikr edirlər;
    12) özünüsevən və lovğadırlar;
    13) qarınqulu və rahatlıq sevərdirlər.
    Bununla əlaqədar bir neçə ayə və hədislərə diqqət yetirək:
    "Ey iman gətirənlər! Sədəqələrinizi malını riyakarlıqla (özünü xalqa göstərmək üçün) sərf edən, Allaha və axirət gününə inanmayan şəxs kimi, minnət və əziyyət verməklə puça çıxarmayın...” («Bəqərə» - 264).
    "Münafiqlər Allahı aldatmağa çalışırlar. Hadbuki əslində (Allah) onları aldadır. Onlar namaza durduqları zaman (yerlərindən) tənbəlliklə (könülsüz) qalxar, özlərini xalqa göstərər və Allahı olduqca az yad edərlər.” («Nisa» - 142).
    "Vay halına o namaz qılanların ki, onlar namazlarında qafildirlər (səhlənkarlıqları üzündən namazlarını vaxtı-vaxtında qılmazlar). Onlar (ibadətlərində) riyakarlıq edər, (xalqa) zəkat verməyi qadağan edərlər.” («Maun» - 4,5,6,7).
    "(Ey möminlər!) Yurdlarından təkəbbürlə, özlərini camaata göstərmək üçün çıxanlar və (insanları) Allah yolundan döndərənlər kimi olmayın” («Ənfal» - 47).
    Peyğəmbər(s) buyurur:
    "....(Riyakar) təklikdə süst və halsız, xalqın gözü qarşısında isə fəal və çalışandır. Onun bütün işləri başqalarının tərifinə həris, bütün əməlləri insanlar arasında özünü gözəl və xeyirxah cilvələndirmək üçündür.”(«Tühəfül üqul» Beyrut çapı: s.17.)
    Əmirəl-möminin(ə) buyurur:
    "Riyakarın üç əlaməti vardır: başqalarının gözü qarşısında (ibadətə qarşı) yüksək ruhiyyəli, təklikdə isə süst və halsızdır. Xalqın onu əməllərinə görə tərifləməsini sevir.”(«Üsul Kafi» II c / s.295 / hədis №8)
    Riya nəticəsində əməlin batil olması.
    Riya insanın ibadətini batil və məhv edir. Allah-təala "Bəqərə” surəsinin 264-cü ayəsində riyakarlıqla sədəqə paylamağı minnət qoymaq, əziyyət verməklə yanaşı çəkərək batil bilir. Fəqih və ariflər də əməllərin heçə uğramasında riyanı ən əsas amil hesab edirlər. Riya cüzam mikrobu kimi ibadəti içəridən çürüdüb mənasız edir. Riyakarlıqla görülmüş əməllər bircə dəfə küləyin əsməyi ilə kökündən qopan qurumuş ağac kimidir. Amandır, riyadan çəkinin, bu barədə həmişə Allaha pənah aparın. Ağlar göz və təvəssül etməklə özünüzü bu uçurumdan qoruyun. Qoy "Səhifeyi-Səccadiyyə” dualarının bu sətirləri göz yaşları ilə bircə dilinizin əzbəri olsun:
    "...İlahi! İbadətlərimizi riya ləkəsindən təmizlə ki, ibadət edərkən başqasını Sənə şərik etməyək və məqsədimiz Səndən başqa heç kim olmasın.” (44-cü dua).
    İmam Sadiq(ə) buyurur:
    "Riyakarlıqla görülmüş əməldən başqa Allah bütün xeyir əməlləri qəbul edir.”(Yenə orda: s.223.)
    Başqa bir rəvayətdə isə o ali Cənab söyləyir:
    "Allah-təala buyurur: «Mən ən yaxşı şərikəm. (Demək, ey bəndəm, ibadətdə başqasını mənə şərik qoşma! Çünki) Saf niyyətlə görülmüş əməldən başqa kim nə qədər riyakarlıqla xeyir əməl görərsə, onun heç birini qəbul etmərəm.”(«Üsul Kafi» II c/ s.295 / Riya fəsli / hədis №9. «Müstədrəkül vəsail» I c/ s.12.)
    "Bütün riyakarlıqlar şirkdir. Kim xalqa görə işləyərsə, muzdu xalqın boynuna, Allah üçün işləyərsə, savabını Allah verəcəkdir.”(Üsul Kafi» II c/ s.293.)
    Məhəmməd ibn Ürfə belə yazır:
    İmam Riza(ə) mənə buyurdu:
    "Vay olsun sənə, ey Ürfənin oğlu! Başqalarının xatirinə yox, saf niyyətlə hərəkət et. Çünki hər kim Allahdan qeyrisi üçün əməl edərsə, Tanrı onu əməlinin öhdəsinə qoyar.”(Yenə orda: s.294 / hədis №5.)
    Başqa bir hədisdə Peyğəmbər(s) buyurur:
    "Mələklər bir bəndənin əməlini yuxarı aparanda sevinir, lakin yaxşı işlər kimi görünən o əməli yuxarı aparanda Allah-təala buyurar: «O əməlləri Siccinə (günahkarların əməllərinin məhkəməsinə) atın, çünki həmin əməllər mənə xatir yox, riya üzündən yerinə yetirilmişdir.”(Yenə orda: II c / s.294 / hədis №5.)
    Əməldən sonra riya.
    Böyük fəqihlər buyurmuşlar ki, əməldən sonra riya etmək ibadəti batil etmir, çünki əməl öz yerində doğru və düzgün yerinə yetirildiyindən sonradan edilmiş riyakarlıq onun keyfiyyətini dəyişmir, amma bəzi hədislərdə söylənilmişdir ki, əməlini başqalarına demək həmin əməlin savabının azalmasına səbəb olar. Bunu təkrar etdikdə isə özünə riya rəngini alır, beləliklə, ibadəti batil və məhv edir. Buna görə də kiçik bir səhvə yol verməklə çəkilmiş zəhmətlərin hədər getməməsinə diqqət yetirməliyik.
    İmam Baqir(ə)-dən nəql olunur:
    Əməli qoruyub saxlamaq onu yerinə yetirməkdən çətindir. Soruşdular ki, əməli qoruyub saxlamq nədir? Buyurdu: «İnsan Allaha xatir saf niyyətlə sədəqə verir və bu gizli əməl kimi onun əməllər kitabçasına yazılır. Sonra həmin hərəkəti başqalarına dediyindən aşkar xeyir əməl kimi qeyd olunur. Bunu təkrar etdikdə isə o iş onun əməllər kitabçasından silinib yenidən riya kimi oraya yazılır.»(«Vəsailüş-şiə» I c/ s.55.)
    «Nəcm» surəsinin otuz ikinci ayəsinin (".....Özünüzü təmizə çıxartmayın. O, Allahdan qorxub pis əməllərdən çəkinənin kim olduğunu ən gözəl biləndir!”) təfsirilə bağlı imam Sadiq(ə)-dən belə nəql olunur: "Özünü təmizə çıxartma və tərifləmə insanın xeyir əməllərini, oruc, namaz və sair ibadətlərini başqalarına danışmasıdır”. Sonra yenə buyurur: "Möminlərdən bəzisi həzrəti-Əli(ə)-nin hüzurunda namazı, orucu və digər ibadətlərindən söhbət açmışdılar. Həzrət söylədi: «Amma mən (Əli) gecə-gündüz yatıram. Arada vaxtım olanda yenə də yatıram».(Yenə orda: I c/ s.54.)Bu sözü İmam(ə) kinayə ilə nəsihət məqsədilə demişdir ki, safniyyətli bəndə özünü tərifləyib hərəkətlərini başqalarının üzünə vurmasın.
    Buna görə müstəhəb əməl, ibadət, sədəqə və ehsanların gizlində edilməsi buyrulmuşdur, çünki müstəhəb əməllər vacib ibadətlərdən daha çox riya və şeytani vəsvəsələrə məruz qalır.
    Riya böyük günahlardandır.
    Riya əməli batil etməkdən əlavə, həm də böyük günahlardan sayılır, çünki riya şirk dərəcəsindədir. Şirk isə ən böyük günahlardan hesab olunur.
    Peyğəmbər(s) bir hədisdə buyurdu:
    "Şübhəsiz, sizin üçün qorxduğum şey kiçik şirkdir. Soruşdular ki, ey Allahın Rəsulu, kiçik şirk nədir? Buyurdu: «Riya. Allah-təala qiyamət günü bəndələrinin mükafatını verən zaman riyakarlara belə xitab edər:
    Gedin ibadət etdiyiniz şəxslərin yanına! Görün, əməllərinizin mükafatını onlardan ala bilərsinizmi?”(«İddətül dan»: s.228.)
    Başqa bir rəvayətdə isə Peyğəmbər(s) buyurur:
    "Riyakarlıqla namaz qılıb oruc tutan şəxs müşrikdir.”(«Təfsiri Qürtəbi» XI c/ s.71/ «Kəhf» - 110; «İddətüd dan»: Beyrut çapı: s.217; «Biharül-ənvar»: Beyrut çapı: XXVII c/ s.222.)
    Rəvayətlərin birində isə o Həzrətdən belə nəql olunur:
    "Həqiqətən, cəhənnəm riyakarların əlindən ah-nalə edər. Soruşdular ki, ey Allahın Rəsulu, cəhənnəmin atəşi necə ah-nalə edə bilər? Buyurdu: Riyakarların düçar olduğu atəş əzabının hərarətinin şiddətindən». (Bəlkə də burada məqsəd riyakarların atəş əzabının gurultusudur.)(«Təfsiri Qürtəbi» IX c/ s.14; «Müstədrəkül vəsail» I c / s.11.)
    Yenə Mühəmməd (s)-dən belə nəql edirlər:
    ".Qiyamət günü əməllərini riyakarlıqla yerinə yetirənlərə deyilər: Siz namazı, orucu, sədəqəni, cihadı, Quran oxumağı camaat arasında haqqınızda danışılmağa görə yerinə yetirdiniz. Xalq da sizin işləriniz haqda bir-birinə danışdı.” Sonra buyurdu: "Cəhənnəm atəşi ən birinci bunları yandıracaqdır.”(Yenə orda: IX c/ s.14.)
    Həzrəti Əli(ə) buyurur:
    "Riya şirkdir.”(«İddətüd dan»: Beyrut çapı: s.218.)
    Bəhsin xülasəsi.
    Keçən bəhslərdən belə nəticəyə gəlirik ki, insan səadətinin bünövrəsi saf niyyət və ixlasla bəndəlik etməkdir. Əgər biri riya qoxulu iş görərsə, İlahinin dərgahında qəbul olunmaz, Qiyamət günü əliboş məhşər çölünə daxil olar. Çünki dünyada elə bir əməl görülməmişdir ki, əcr və mükafatını axirətdə alsın. Buna görə də hər bir əməli bəndə üçün yox, yalnız və yalnız Allaha xatir etmək lazımdır. Əgər bir şəxs gizlində Allaha xatir xeyir iş görərsə, Uca Tanrı elə bu dünyada da onu xeyirli bir insan kimi xalqa tanıtdıracaqdır. Belə buyurulur: "Gizlətmək səndən, aşkar etmək məndən” («İddətüddin» Beyrut çapı: s.218).
    Riya yalnız ibadət və ibadət xarakterli əməllərdə haram buyurulmuşdur. Başqa əməllərdə isə əməli dəyərsiz etməsinə baxmayaraq, haram olması haqda bir dəlil, sübut tapmadıq. Allah isə daha yaxşı biləndir.

    Category: İslamda Əxlaq 2 | Views: 824 | Added by: Islam_Kitabxanasi | Rating: 0.0/0
    Total comments: 0
    Only registered users can add comments.
    [ Registration | Login ]

    Quranda axtar
    Quran,Hədis,İslam təlimləri, Fiqh
    Quran
    İstifadəçi girişi
    Login:
    Password:
    Kitabxana əxlaq
    Etiqat, Tarix, Fəlsəfə, Dini yaradıcılıq
    Dost saytlar
  • İslamQadını
  • Günahkar-Bəndə
  • Kitablar yüklə
  • Bölmələr
    Tarix [535]
    Etiqat [869]
    Fəlsəfə [4]
    Dini yaradıcılıq [40]
    Bölmələr
    Quran [585]
    Hədis [253]
    İslam təlimləri [24]
    Fiqh [219]
    Azan vaxtları [1]
    Dua [26]
    Din [13]
    Namaz [10]
    Kateqoriyalar
    Zərif nöqtələr [5]
    Böyük rəhbər ayətullah Xameneinin həyatından əhvalatlar [16]
    Həyat dərsi [5]
    İslam dünyagörüşü - Cəmiyyət və tarix [16]
    İnsan və mənəviyyat [10]
    İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [0]
    Xəbərdarlıq [3]
    “Miratur-rəşad” (hidayət güzgüsü) [15]
    İslamda ailə 2 [16]
    İslamda ailə 1 [16]
    Fəsad sərçeşməsi (Şeytan tələsi) [6]
    İslamda Əxlaq 2 [20]
    İslamda Əxlaq 1 [26]
    İmam Sadiqin (ə) bəyani ilə yaranışın sirləri [8]
    Siddiqeyi-Tahirə (ə) 2 [13]
    Siddiqeyi-Tahirə (ə) 1 [12]
    Ailə səadətinə necə nail olaq? [18]
    Kumeyl duasının şərhi 2 [13]
    Kumeyl duasının şərhi 1 [12]
    Minacatın əzəməti [13]
    Ey ata, ey ana, biz müttəhimik [5]
    Qadın - Fatimə Fatimədir [14]
    Nəsihətlər [26]
    İslam dünyagörüşü - Əbədi həyat [5]
    Din təlimləri 2-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [30]
    Din təlimləri 1-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [31]
    İslam dünyagörüşü - İnsan Quranda [5]
    İnsanı tanımaq [21]
    Axirət azuqəsi 2-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [24]
    Axirət azuqəsi 1-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [19]
    Ariflərdən [9]
    İslam dunyagörüşü İnsan və iman [6]
    Əxlaqi və psixoloji çatışmazlıqların araşdırılması [19]
    İslam və qərb mədəniyyəti [15]
    Əbədi öyüd (ikinci cild) [22]
    Əbədi öyüd (birinci cild) [23]
    İlahi nəsihətlər [15]
    Gəncliyin yeddi səması (zəruri dini biliklər) [9]
    İslamda nümunəvi qadınlar – Fatimə (ə) [149]
    Günahşünaslıq [19]
    Nəfsin saflaşdırılması [24]
    İslamda qəhrəman qadınlar [20]
    Kəramət sahibləri [13]
    Kamil insan [30]
    Şəhadət yatağında Mövlanın (ə) öyüdü [17]
    Rəbbin dərgahında [22]
    İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [11]
    İbrət güzgüsü [14]
    İmam Zamanla görüşənlər [15]
    Allaha doğru [33]
    Allahın elçisi [20]
    Sadiq yol axtaranlar üçün imam Sadiqin (ə) nəsihətləri [29]
    Məhəbbət iksiri [26]
    Hicab [14]
    Kaş valideynlərim biləydi! [14]
    Ayətullahül-üzma Behcətin həyatı [14]
    Nəfsi saflaşdırmadan qabaq özünütanıma [4]
    Övsafül-Əşraf [7]
    Gənc ailələr üçün göstərişlər [6]
    Əxlaq elmində 50 dərs [51]
    İslamda övlad [1]
    Islamda evlənmə və ailə hüququ-2 [11]
    Islamda evlənmə və ailə hüququ-1 [13]
    Rəsmlərimiz
    Copyright MyCorp © 2019