İslam-Kitabxanasıİslam-Kitabxanası

Azan vaxtları
Saytda axtar
Saytın menyusu
Kitabxana əxlaq
Zərif nöqtələr [5]
Böyük rəhbər ayətullah Xameneinin həyatından əhvalatlar [16]
Həyat dərsi [5]
İslam dünyagörüşü - Cəmiyyət və tarix [16]
İnsan və mənəviyyat [10]
İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [0]
Xəbərdarlıq [3]
“Miratur-rəşad” (hidayət güzgüsü) [15]
İslamda ailə 2 [16]
İslamda ailə 1 [16]
Fəsad sərçeşməsi (Şeytan tələsi) [6]
İslamda Əxlaq 2 [20]
İslamda Əxlaq 1 [26]
İmam Sadiqin (ə) bəyani ilə yaranışın sirləri [8]
Siddiqeyi-Tahirə (ə) 2 [13]
Siddiqeyi-Tahirə (ə) 1 [12]
Ailə səadətinə necə nail olaq? [18]
Kumeyl duasının şərhi 2 [13]
Kumeyl duasının şərhi 1 [12]
Minacatın əzəməti [13]
Ey ata, ey ana, biz müttəhimik [5]
Qadın - Fatimə Fatimədir [14]
Nəsihətlər [26]
İslam dünyagörüşü - Əbədi həyat [5]
Din təlimləri 2-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [30]
Din təlimləri 1-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [31]
İslam dünyagörüşü - İnsan Quranda [5]
İnsanı tanımaq [21]
Axirət azuqəsi 2-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [24]
Axirət azuqəsi 1-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [19]
Ariflərdən [9]
İslam dunyagörüşü İnsan və iman [6]
Əxlaqi və psixoloji çatışmazlıqların araşdırılması [19]
İslam və qərb mədəniyyəti [15]
Əbədi öyüd (ikinci cild) [22]
Əbədi öyüd (birinci cild) [23]
İlahi nəsihətlər [15]
Gəncliyin yeddi səması (zəruri dini biliklər) [9]
İslamda nümunəvi qadınlar – Fatimə (ə) [149]
Günahşünaslıq [19]
Nəfsin saflaşdırılması [24]
İslamda qəhrəman qadınlar [20]
Kəramət sahibləri [13]
Kamil insan [30]
Şəhadət yatağında Mövlanın (ə) öyüdü [17]
Rəbbin dərgahında [22]
İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [11]
İbrət güzgüsü [14]
İmam Zamanla görüşənlər [15]
Allaha doğru [33]
Allahın elçisi [20]
Sadiq yol axtaranlar üçün imam Sadiqin (ə) nəsihətləri [29]
Məhəbbət iksiri [26]
Hicab [14]
Kaş valideynlərim biləydi! [14]
Ayətullahül-üzma Behcətin həyatı [14]
Nəfsi saflaşdırmadan qabaq özünütanıma [4]
Övsafül-Əşraf [7]
Gənc ailələr üçün göstərişlər [6]
Əxlaq elmində 50 dərs [51]
İslamda övlad [1]
Islamda evlənmə və ailə hüququ-2 [11]
Islamda evlənmə və ailə hüququ-1 [13]
Bizim sorgumuz
Ramazan ayında oruc tutmusuzmu?
Total of answers: 1823
Saytın menyusu
Şərhlər: 14
Rəsmlər: 618
Əxlaq: 1118
Müxtəlif: 481
Etiqat, Tarix, Fəlsəfə: 1448
Quran, Hədis, İslam təlimləri, Fiqh: 1131
Statistika

Burda olanlar 1
Qonaqlar 1
İstifadəçilər 0
Son qeydiyyatçılar
  • Jafidlop
  • ElvinAliyev1986
  • ZauriceGar
  • Zartysot
  • Gunahsiz1gun
  • Ceyhun630
  • kami
  • artpak2012
  • zeyneb_a_va
  • Famesbar
  • Main » 2011 » September » 24 » Axirət azuqəsi 2-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri)
    5:07 PM
    Axirət azuqəsi 2-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri)
    İYİRMİ İKİNCİ DƏRS
    Haqq və batilin hüdudları
    - Haqq və batil və onların istifadə yerləri
    - Haqq və batilin zahiri nişanələri
    - Muxtar insan və ilahi imtahan
    - İnsan və daxili qüvvə olan haqq və batil arasında çəkişmə
    - Hissi və dünyəvi ləzzətlərə ümumi təmayül
    Haqq və batilin hüdudları
    "Ey Əbuzər! Haqq ağır və acıdır; batil yüngül və şirindir. Çox vaxt bir saatlıq həvəsə uymaq uzun müddətli qəmə, kədərə səbəb olur.”
    Haqq və batil və onların istifadə yerləri
    İslami ensiklopediyada açıqlanan və geniş məna kəsb edən ümumi məfhumlardan biri də "haqq və batil” məfhumudur. Qurani-Kərimdə haqq və batil hərdən məbudlar haqqında işlədilir. Belə ki, Allah-təala haqq məbud kimi, digər məbudlar isə batil olaraq tanıtdırılır:
    "Bu belədir. Çünki Allah haqq, müşriklərin Ondan başqa ibadət etdikləri (bütlər, tanrılar) isə batildir...”
    Əl-Ənbiya, 18 
    Bəzən haqq və batil əqidə, düşüncə məsələlərinə aid edilir və bəzən də rəftar və görülən işlərə şamil olur. Quranın bizlərə təlim etdiyi mətləblərdən biri də budur ki, bu dünya haqq və batilin qarışığından yoğrulmuşdur. Demək olar bu dünyanın quruluşu iki ünsürün – haqq və batilin – mürəkkəb formasıdır.
    "Allah” haqqın əsasıdır və batil isə haqqın qanadı altında, onun zahiri örtüyü ilə pərdələnib cilvə edən "tüfeyli” bir işdir. Quranın təlimatı əsasında haqq və batilin bu qovuşması həmişəlik deyil. Bir gün gələcək, haqq batildən kamil şəkildə ayrılacaq və həmişəlik var olacaqdır, batil isə birdəfəlik məhv ediləcəkdir: "Xeyr, Biz batili haqla (küfrü imanla) rədd edərik və o, batili yox edər. Batil də dərhal heç olar.”
    Ər-Rəd, 17
    Başqa bir yerdə Allah batili su üzərindəki köpüyə bənzədir: "Allah göydən bir yağmur endirdi, vadilər öz tutumuna görə onunla dolub-daşdı. (Sudan əmələ gələn) sel, üstünə çıxan bir köpüyü alıb-apardı. (Haqq din olan islam insanlara, torpağa həyat verən suya, müşriklərin etiqadı isə boş köpüyə bənzər). Bəzək şeyləri və ya qab-qacaq düzəltmək məqsədilə insanların od üzərində qızdırıb əritdikləri (qızıl, gümüş və s. filizlərin) üstündə də buna bənzər bir köpük vardır. Allah haqq ilə batili (sizdən ötəri) ayırd etmək üçün belə misallar çəkir. Köpük heç bir şey olmadığı üçün uçub gedər. İnsanlara fayda verən bir şey isə yer üzündə qalar. Allah belə misallar çəkir!”
    Hud, 15, 16
    Batilin köpüyə bənzədilməsində incə bir nöqtə olub köpüyün həqiqətinə diqqət yetirməklə aydın olur. Köpüyün həqiqəti suyun üzərində zahir olan qabarcıqlardır. İnsan içərisi sabun köpüyü ilə dolu olan ləyənə baxsa orada qalxıb enən, o yana- bu yana üzən çoxlu qabarcıqlar görəcəkdir. Əgər bir adam birinci dəfə həmin ləyəni görmüş olsa, diqqətini ilk növbədə çəkən suyun üzərində yaranmış köpüklər olacaq, köpüyün altında olan və onun yaranma mənşəyi olmuş sudan isə qəflət edəcəkdir; Həqiqətin yuxarı-aşağı enməkdə olan, müxtəlif rəng çalarlarını özündə əks etdirən həmin köpüklərdən ibarət olduğunu zənn edəcəkdir. Halbuki qabarcıqlar öz varlıqlarını həmin sudan almışlar və həyatları suyun axarına bağlıdır.
    Aləm haqq və batilin mürəkkəb qarışığından ibarətdir. Amma batillər haqqın kölgəsində var olurlar. Mümkündür batilin görüntüləri haqdan daha çox olsun: - zər-zibası artıq olsun, hərəkətli və oynaq olsun - , amma yaradılış namusunda haqq sudur, batil onun köpüyü. Bu baxımdan batil davamsızdır, məhvə məhkumdur, qalacaq olan, xalqa fayda verən haqqdır.
    Batil eynən köpük kimi bir neçə anlığa cilvə göstərə bilir, bundan sonra öz həqiqətini üzə çıxarır. Əlbəttə, bu anları biz öz meyarlarımızla ölçəndə fikirləşirik ki, bir neçə an gərək bir neçə dəqiqə və ya bir neçə saniyə olsun, amma keçmişə və gələcəyə əhatəsi olan Allah üçün yüz il, min il də bir saniyədən başqa bir şey deyil. Onun meyarı bizim meyarımızla fərq edir. Həqiqəti görə bilən adam üçün zaman ölçüsünün etibarı olmur. Bu zaman istər bir an olsun, istərsə neçə saat və ya neçə il, neçə əsr – onun üçün fərq etməz. O bizim gördüyümüzdən daha uzaq və yüksək elə bir üfüqə baxır ki, olduqca yüksəkdə və davamlı mövqedə durmuşdur. Bu vəziyyətdə belə miqyas və meyarla ölçü aparanda batil onun nəzərində davamsız görünür.
    Haqq və batilin zahiri nişanələri
    Bu bölümdə Peyğəmbərin (s) sözünün məzmunu budur ki, haqq ağır və acıdır, batil isə yüngül və şirin. Bu cümlənin izahında deməliyik ki, öz axirət səadətini düşünən mömin, öz imanının tələbinə uyğun olaraq ruhi və mənəvi təkamülün fikrində olmalıdır. Bunun üçün onun hədəfə çatmasında yolunu kəsmiş bütün maneələri kənara qoymalıdır. Təbiidir ki, bu yola təzə qədəm qoymuş mömin hər şeyin onun üçün asan, şirin olmasını istəyir. O özünü bu yolun çətinliklərini daşımağa, acılarını dadmağa hazır etməmişdir. Buna görə də mümkündür çətinliklərlə, problemlərlə üzləşdikdə yerində addımlasın və hətta geri gedib haqdan üz döndərsin və ya bir-iki addım atıb qabağa getsə də belə bir fikir onu narahat etsin ki, nəyə görə haqq və xeyir yolda addımladığı halda bu qədər problem və çətinlik olmalıdır.
    İnsanı həmişə bir sual düşündürməkdədir ki, niyə haqq ağır və acıdır və insan haqq yolda addımlarkən məşəqqətli problemlərlə üz-üzə gəlmiş olur, amma batil şirin və asandır? Niyə insan acıları dadıb şirinliklərə göz yummalıdır? İnsan üçün bəlkə də belə bir sual qarşıya çıxsın ki, - nəuzubillah -, Allah görən paxıldır ki, dostlarına dünyanın şirinliklərini və ləzzətlərini dadmağa icazə vermir və onlara vəzifə olaraq çətin və ağır işləri tapşırır? Haqqı şirin etməsinə nə mane olurdu? Belə olsaydı hamı haqqın dalınca gedib yolunu azmazdı. Mömin bir insanla fasiq birisinin həyatını müqayisə edəndə görürük ki, möminin həyatda sinə gərəcəyi çətinlikləri daha çoxdur. Bir tikə halal çörəyi qazanması üçün dəridən – qabıqdan çıxmalıdır. Onun həyatda ailəsi ilə, qonşusu ilə, övladları ilə bağlı bir sıra çətinlikləri vardır. Bunun əksinə, onun fasiq qohumu və ya qonşusu kefdədir və elə də çətin bir problem ilə üzləşmir. Bu müqayisə ilə üzləşəcəyimiz sual budur: necə olur Allah mömini sevdiyi halda - necə ki, saysız-hesabsız rəvayətlərdə iman və mömin haqqında təriflər deyilib – onu bu qədər çətinliklərlə üzləşdirir. Öz gün-güzaranını sahmana salması üçün nə qədər zəhmət çəkməlidir. Evlənmək istəyəndə özünə bab münasib adamı tapması üçün hərdən neçə il gözləməli olur. Hansı qapıya gedirsə - naz edir, bəyənib ona qız vermirlər! Amma başqaları evlənəndə bu problemlə o qədər də üzləşmirlər. Ürəkləri istədiyi qızı seçib alırlar. Bu müqayisə mömin və kafir olan iki cəmiyyət arasında da mövcuddur. Bosniya və Herseqovinanın müsəlman xalqını onların qonşuluğunda olan qeyri müsəlman cəmiyyəti ilə müqayisə etdikdə özlüyümüzdə düşünürük: görən Bosniya və Herseqovina xalqı nə edib ki, bu bəlalara tuş gəlib, bu qədər çətinlik çəkməlidir? Niyə kafirlər onların kənarında asudə yaşamalıdır, amma bu müsəlman millətinin hər an canı, malı, namusu ayaqlar altına atılmalıdır və alçaq serb qövmü onları çalıb-çapmalıdır? Əgər Allah möminlərin tərəfindədirsə onda niyə onlara kömək etmir?
    Bu suallar müxtəlif formalarda bizim qarşımıza çıxır və hər kəs də öz mərifət həddinə görə ona cavab verir. Amma hər halda bizim əksəriyyətimiz üçün qaranlıq qalan yerlər var. Mümkündür imanı daha çox olanlar desinlər: "Baş verən hər şey Allahın məsləhəti ilə olur.”
    Bu suallara, o cümlədən bu suala ki, niyə haqq ağırdır və Allah onu şirin etməyib ki, bununla hamı haqqa üz tutub bədbəxtliyə düçar olmayaydı – cavab vermək üçün elmi mübahisəyə başlamağa bu anda macal yoxdur və bizim hədəfimiz bu məfhumlardan əməli nəticələr almaq, həmçinin mətləbin aydın olmasına çalışmaqdır. Çünki, mətləb insan üçün tam aydın olmasa onun qəlbinə də layiqincə təsir etməyəcəkdir və ya şeytan vəsvəsə etməklə, şübhələr yaratmaqla onun lazımınca təsir etməsinə mane olacaqdır. Amma mətləb aydın olub şübhələr aradan qaldırılarsa, artıq şeytanın şübhə toxumu səpməyə macalı olmayacaqdır.
    Muxtar insan və ilahi imtahan
    Dünyada insan həyatının əsası budur ki, düz yolu o özü seçib təyin etsin və ömür yolunu öz ixtiyarı ilə başa vursun. İnsanın ən üstün xüsusiyyətlərindən biri onun öz hərəkət və yaşamında seçici və azad olmasıdır. Allah mələklər kimi elə varlıqlar yaratmışdır ki, ancaq haqqa meyl edərlər, işləri ixtiyari olsa da istiqamətləri fəqət haqqa doğru, Allaha bəndəliyə doğru yönəlmişdir. Mələklər batilə meyl salmazlar. Onlar üçün haqqa və Allaha bəndəlik etmək şirin və ləzzətlidir. Deməli, bu aləmin yaradılış sisteminin – ancaq Allaha ibadət edib haqqa meylli olan məxluqatı olması baxımından heç bir əyər-əksikliyi yoxdur. Buna görə də Allah elə bir mövcud yaratmaq istəmişdir ki, onun məqamı mələklərdən daha üstün olsun. Ona görə də içəridə batilə, nəfsi istəklərə meyl göstərməsi ilə yanaşı, azad seçim aparıb haqqı seçə bilən, mənəvi kamala üstünlük verən insanı yaratdı; elə bir məxluq ki, Allaha görə günah ləzzətlərə göz yumsun, haqq yolu seçməklə, öz ixtiyarı və istəyi ilə ilahi səadətə nail olsun. Bu mövcud əgər nəfsi istəklərini əlində cilovlayıb saxlaya bilsə və səadət yolunun sorağını tutsa, şəkksiz mələklərdən yuxarıda duracaqdır. Çünki, o iki təzadlı meylin çəkişməsində öz ixtiyari seçimi ilə azad surətdə ləzzətlərə göz yumur və ibadətin ruhuna, Allah bəndəliyinə nail olur.
    Bir sözlə, bu aləmdə insanın qarşısında iki yol durur: biri haqq, digəri batil yolu. Diqqət edilməlidir ki, insanın bu iki yoldan birini seçib həmin yolda addımlaması o demək deyil ki, bununla da o axıra qədər həmin yolla gedəcək. İnsanın azad və muxtar mövcud olduğunu nəzərə alanda bunu da yadda saxlamalıyıq ki, bu seçim və ixtiyar əsas yolun seçilməsində olduğu kimi onun davamında da olur. Yəni bu yolu öz ixtiyarı ilə seçdiyi kimi, həmin yolda haraya qədər, nə vaxta kimi addımlaması və eləcə də həmin yoldan çıxması da onun özündən asılıdır. Bu cəhətinə görə də insan həmişə öz yolunu dəyişmək ixtiyarına malikdir və hər zaman batil və haqq olan iki yolun qarşısında azad və muxtardır. Bu iki yoldan biri Allahın yoludur, o birisi isə şeytanın, biri tərəqqi və təkamül yolu, digəri tənəzzül və süquta aparan yoldur.
    Diqqət edilməli nöqtələrdən biri də budur ki, dünya sınaq yeridir. Təbiidir ki, sınaq o zaman olur ki, insan çətinliklər qarşısında dayanmış olsun və bu çətinliklərlə mübarizədə qalib gəlib imtahandan üzü ağ çıxsın. Əgər birinci baxışa görə tərəqqi və təkamül insan üçün şirin olsaydı, batil acı və çətin, belə olan surətdə sınağın məfhumu da olmazdı. Çünki imtahan onun üçündür ki, insan öz istəyindən keçsin və əməli Allah üçün olsun. Əgər birinci baxışa görə haqq şirin olsaydı, insan öz ürəyinin istəyinə uyğun olaraq acı olan batildən şirin haqqa üz tutardı, daha bu işi Allaha görə etməzdi. Eləcə də hər batil olan şirin olub, haqqın heç bir şirinliyi, xoşluğu olmasaydı, Allah üçün hər batildən üz döndərib haqqı seçən hər kəs bütün xoşluqlardan məhrum olardı. Deməli, belə də deyil ki, haqq yolda heç bir xoşluq və şirinlik olmasın.
    Hər necə olsa haqq ağır və acıdır. Haqq yolu bilərəkdən seçən adam təbiidir ki, haqq yolunun bütün çətinliklərini və acılarını da öz canı hesabına almış olur. Əlbəttə, Allahın təqdiri hamı üçün eyni deyil, insanların tutumları bir ölçülü deyil və hamının hər növ bəlaya dözümü də yoxdur. Buna görə də hər insanın tutumuna əsasən Allah onun təqdirini müəyyənləşdirir. Bəziləri üçün cavanlıqda problemlər və çətinliklər qərar verir, bəzilərini də qocalıq çağlarında problemlərlə üz-üzə qoyur. Birini kasıblığa mübtəla edir, digərini xəstəliyə. Birini arvadının vasitəsilə giriftar edir, digərini dostunun, övladının vasitəsilə. Belə deyil ki, möminin həyatda heç bir problemi, sıxıntısı olmasın. Əgər belə olmasa kamala çatmaz. Bu dünya imtahan dünyası olduğu üçün mömin çətinliklərə dözməklə imanını gücləndirib ilahi ehkamlara sadiqliyini, dönməzliyini və Allahın onun üçün təqdir etdiklərinə razı qaldığını isbata yetirməlidir. Aydındır ki, bu olduqca çətin bir işdir. Amma o, mömin olduğunu iddia etdiyi üçün canı bahasına da olsa bu çətinliklərə dözməlidir. Amma kafirin belə bir iddiası yoxdur. Onun haqqla, Allahla belə bir sazişi də yoxdur. O istəyir bu beşgünlük dünyada rahat ömür sürsün, sonrası nə olacaqsa olsun, onu maraqlandırmır. Əgər yaxşı bir iş də görmüş olsa Allah-təala bu dünyada onun mükafatını verir:
    "Kim (axirətdən vaz keçib dünyanı və onun bər-bəzəyini istəyirsə, biz ona əməllərinin əvəzini (sağlamlıq, sərvət, övlad, gözəl yaşayış) elə dünyada verərik. Onların dünyadakı mükafatları əsla azaldılmaz. (Dünyada yaxşı işləri görüb etiqadı olmayan şəxsə axirətdə dünyəvi əməlləri heç bir fayda verməz. Çünki Allah ona dünyadakı yaxşı əməllərin əvəzini elə dünyanın özündə verər.)
    Belələrinin axirətdə atəşdən (cəhənnəm odundan) başqa heç bir payı yoxdur. Onların dünyada gördükləri işlər puç olar və bütün əməlləri boşa çıxar!”
    Fatir ,35
    Buna görə də haqq yolun iddiaçıları bu yolun çətinliklərinə hazır olmalıdırlar. Baş verən hər şeyə razı qalmalıdırlar. Çünki bu haqq yolun tələblərindən irəli gəlir. Əgər bir adamın bu çətinlikləri çəkməyə gücü çatmırsa, haqq yoldan başqa bir yolun dalınca getsin. İnkişaf, mənəvi təkamül, ali insanlıq məqamı sıxıntılar qarşısında səbr etməkdən başqa yolla ələ gəlmir. Haqqın acı, batilin şirin olmasının sirri budur ki, kamilliyə çatmaq istəyən şəxs azad surətdə haqqı seçməlidir və bu seçiminə görə də imtahan olunmalıdır. Əgər belə olmasaydı, kimsə imtahan olunmazdı. Şəksiz, bu sınaq insanların imanının, etiqadının, haqqa olan meylinin ölçüsünü müəyyənləşdirmək üçündür. Həmçinin bunun üçündür ki, aydınlaşsın hansı həddə Allahın istəklərini öz nəfsi istəklərindən üstün tuturlar.
    Deməli, insanın vəzifələri çətin və ağır olmalıdır ki, təqvasını gücləndirməklə, Allahın onun üçün istədiklərinə razı qalmaqla, çətinliklərə səbr etməklə təkamül yolunu başa vura bilsin. Əgər insanın öhdəsinə düşən vəzifələrin hamısı rahat və asan olsaydı, onda hamı müsəlman olardı və kimsənin kimsədən üstünlüyü də aydın olmazdı.
    Çətinliklərə sinə gərib fədakarlıq göstərərək Allahın istəyini və razılığını önə çəkməsi idi ki, Salman kimi bir şəxsiyyət önə çıxa bildi və insanlıq kamalının ən uca zirvəsinə çatmaqda başqalarını arxada qoyub insanlığın ən yüksək mərhələsinə qədəm qoymağa nail ola bildi.
    Yaxşı olardı burada böyük alim və arif İlahi Quminin dastanına işarə edilsin. Bu insan çox böyük şəxsiyyət və təqva sahibi idi. Böyük ixlas sahibi olan bu insan Quranı tərcümə edir və bu böyük xidmətin müqabilində heç nə almır. Halbuki, bu işinə görə zəhmət haqqı alıb özünün və ailəsinin güzaranını yaxşılaşdıra bilərdi. Universitet müəllimi olmasına baxmayaraq universitetə üçtəkərli yük baqajı olan motorsikletlə gedirdi. Müqəddəs Məşhəd şəhərində olan səfərlərinin birində elə ki, Həzrəti Rzanın (ə) müqəddəs hərəminə daxil olur, ürəyindən keçir Allahdan riza məqamı diləsin. Bu olur ki, deyir: "Ağa, Siz Rzasınız, mən də evinizə gəlmişəm ki, Allahdan mənim üçün "Riza məqamı” istəyəsiniz.”
    Hərəmdən çıxır, üz tutur evə tərəf, elə bu anda onu maşın vurur, ayağı sınır. Camaat toplaşır başına, sürücünü də tutub saxlayırlar. Amma o üzünü camaata tutub deyir: Sürücü ilə işiniz olmasın, bu Həzrəti Rzanın (ə) mənə olan hədiyyəsi idi! Mən Ondan "Riza məqamı” istəmişdim, istəyimə də çatdım. Əgər bu hadisə baş verməsəydi, mənə haradan məlum olacaqdı ki, "Riza məqamı”na çatmışam. Mən isbat etməliyəm ki, Allah istədiyi şeyə razıyam və heç bir nigarançılığım da yoxdur!”
    İnsan və daxili qüvvə olan haqq və batil arasında çəkişmə
    İnsan iki müxtəlif istiqamətə yön alan iki zidd meylə malikdir. Münasib şərait yaranmalıdır ki, bilinsin insan bu iki ziddiyətli – biri haqqa, digəri isə batilə dartan daxili qüvvələrin çəkişməsində daha çox hansına meyillidir. Hərdən haqq bir işi gördüyündə onun meyli ilə müxalifət etmir. Belə olan surətdə həmin işi görmək çətin deyil. Problem onda yaranır ki, iki müxalif meyl arasında mübarizə və çəkişmə baş qaldırır: Şeytan bir şeyi əmr edir, Allah başqa bir şeyi. Nəfsin istədiyi bir ayrı şeydir, Allahın istədiyi tam onun əksi. Buradadır ki, insan sınaq meydanına çəkilir və işin dəyəri aydınlaşır. Belə olan surətdə günahın cazibəsi hər nə qədər çox olarsa və şəxs də nəfsin istəklərini cilovlayıb onunla müxalifət edərsə, savabı da bir o qədər çox olacaqdır və onun öz nəfsi ilə müxalifətə qalxması, onun nəfsinin ruhani təkamülünə əvəzsiz təsirini göstərəcəkdir. Bir gəncin onun yaşına münasib gələn hissi coşqunluğa, şəhvani meyllərə müqavimət göstərib günahdan əl çəkməsi, qoca bir adamın həmin günahı tərk etməsindən daha üstündür. Qoca adam üçün həmin günahın tərki çətin deyil. Bunun müqabilində əgər o qoca həmin günaha bulaşarsa günahı da çox olacaqdır. Çünki güclü təzyiq altında deyildi və onu günaha dartacaq elə güclü daxili meyli də yox idi (qoca adamın zinaya mürtəkib olması çox alçaq bir işdir). Əgər Allah eləməmiş cavan birisi zina kimi günaha düşmək xətəri ilə üzləşəsi olsa və öz heyvani hisslərinə qələbə çalıb o günahı tərk edə bilsə, həmin günahın tərki onda mənəvi üfüqlərə qapı açacaq və onun üçün yeni kamal mərhələsini ərməğan gətirəcəkdir. Çünki daxildə mübarizə aparıb səy göstərməklə və Allaha şiddətli bağlılıq, yüksək imanla günaha göz yummağa müvəffəq olmuşdur. Deməli, bu aləmdə günahın şirin olub haqqın acı olması ilə insanın imtahana çəkilməsi təbii bir haldır. Bununla nəticədə aydın olur kim Allaha üstünlük verir, kim nəfsinə, kim haqqı seçir, kim batili.
    Əlbəttə, hamıya aydındır ki, insanın şərəfi və ucalığı odur ki, onun təkamülü ixtiyari olsun. O, tam ixtiyari və azad surətdə öz nəfsi ilə mübarizəyə qalxsın, öz ixtiyarı və Allaha olan məhəbbətinə görə, Onun rizasını gazanmaq üçün xeyir iş görüb günaha göz yumsun.
    Deyildi ki, haqq acıdır, batil şirin. Amma batilin şirinliyi və haqqın acılığı hamı üçün olmayıb adi insanlar üçündür. Adi insanlar öz təbii meyllərinin əsasında öz istəklərini razı salmağa çalışırlar və onlar üçün məhdudiyyət yaradan ilahi hökmlər çətin və ağırdır. Əksinə, batil onlar üçün yüngül və rahatdır, çünki onun həyata keçirilməsində çətinlik və məhdudiyyət müşahidə etmirlər.
    İnsan üçün boşboğazlıq edib mənasız danışmaq asandır, amma əgər dəyərli bir söz danışmaq istəsə danışığının hər bir kəlməsinə diqqət yetirməlidir ki, ağzından artıq-əksik bir söz çıxmasın. Qorxur ki, yersiz bir söz deyər, dediyi söz kiminsə xətrinə dəyə bilər, birdən töhmətə, qeybətə səbəb olar. Necə də olsa, dediyi hər sözün nə kimi nəticə verə biləcəyini götür-qoy edir. Amma çərənləmək istəsə dilini buraxır öz ixtiyarına nə gəldi danışsın.
    "Deyəndə: - sirat körpüsü tükdən incə, qılıncdan itidir” ona görədir ki, insan hər addımını atanda, hər yola qədəm qoyanda əvvəlcədən götür-qoy edib bu yolun onu hara aparıb çıxaracağına diqqət yetirməlidir. Bilməlidir ki, bu işdə Allahın razılığı var, ya yox. Həmişə hər işdə, hər bir rəftarında niyyətinə diqqət etməlidir. Buna görə də öz dilini nəzarətdə saxlayır ki, hər sözü danışmasın, eləcə də baxışlarını nəzarətə alır ki, hər yerə baxmasın. Aydındır ki, insanın bütün tərəfləri kontrolda saxlaması və qaydalara riayət etməsi olduqca çətin bir işdir. İlahi vəzifələrin yerinə yetirilməsi insandan çox böyük zəhmət tələb edir. Bunun əksinə, insan öz həvəsinə uyub, batil əsasında iş görmək istəsə, ona olduqca rahat gələr və həyatda da xoşluq keçirib şirinlik duyar. Əlbəttə, haqqı istəyənlər üçün bütün çətinliklər bu dünyadadır və onun Behiştdə heç bir ağrı-acısı olmayacaq.
    "Elə bir Rəbb ki, öz lütfü və kərəmi ilə bizi (əbədi qalacağımız) iqamətgahda yerləşdirdi. Orada bizə nə bir yorğunluq üz verəcək, nə də bir məşəqqət, əziyyət toxunacaqdır!”
    Əl-Bələd, 4
    Behiştdə nəinki dünya çətinliklərinə oxşar dərdlər, acılar yoxdur, əksinə, hətta Behişt əhli aclığı belə dərk etməzlər, onların yeməyə meylləri olar və onu yeməkdən də ləzzət alarlar. Bunun əksinə olaraq, dünya həyatının təbiəti ağır və məşəqqətlə yoğrulmuşdur. İstər mömin olsun, istərsə kafir dünyada çətinlik və problemlərlə üzləşmək zorundadırlar: "Biz insanı məşəqqətdə yaratdıq! (İnsan doğulduğu gündən qəbr evinə gedənə qədər əzab-əziyyət içində çalışıb-çabalayır, həyat boyu müxtəlif çətinliklərlə üzləşir. Bu ilahi bir hikmətdir, həyatın qanunudur!”
    Əl-Bəqərə, 45
    Bəlli olan budur ki, bu dünya həyatı kafir və mömin üçün fərqlidir: batil əhlinin, nisbi də olsa, rahatlığı olur və həyatdan şirinlik görürlər. Bunun əksinə olaraq haqq əhli həyatın acılarını dadır. Dünyanın acıları möminlər üçün nisbidir. Allah övliyalarının da özünəməxsus ləzzətləri olur. Onlar da yeməkdən, yatmaqdan ləzzət alırlar, amma onların çətinlikləri, dünyəvi problemləri batil əhlində olandan artıq olur.
    İnsan təbiətin qoynunda boy atıb yetişdiyi üçün təbii olaraq birinci təbiətin şirinliklərini hiss edir. Dadbilmə hissi onda dünyəvi, maddi ləzzətləri dərk etmək üçün hazır və yetkindir, mənəvi ləzzətləri dada bilməsi isə uzun vaxt tələb olunur. Haqq yolda azad surətdə getməsi, xeyir işlər görməyə, həyatın çətinliklərinə adət etməsi, maddi ləzzətlərə göz yumması ilə mömin get-gedə haqqın şirinliklərini dadmağa başlayır və ondan ləzzət alır. Bu Quranın da işarə etdiyi bir həqiqətdir: "(Müsibət vaxtında) səbr etmək və namaz qılmaqla (Allahdan) kömək diləyin! Bu, ağır iş olsa da, Allaha itaət edənlər üçün ağır deyildir.”
    Əz-Zumər, 26
    Namaz üçün yuxudan dura bilmirlər, amma idman etmək üçün tez oyana bilirlər, bəlkə də bir saata yaxın idman edir – qaçır, ağırlıq qaldırır, dənizə üzməyə gedirlər! Çünki hələ namazın dadını ala bilmirlər. İdmanın faydasını, ləzzətini hiss edirlər, çünki deyilib ki, idman sağlamlığa xeyirlidir, ruhu şad edir, buna görə də ondan ləzzət alırlar. Bunun əksinə olaraq, onun imanı o qədər güclü deyil ki, Allahın, Peyğəmbərin (s) və Məsum İmamların (ə) dediklərinə iman gətirib etimad etsin.
    İxlas əhli və Allahı tanıyıb Ona iman gətirmiş kəslər üçün namaz nəinki ağır yükdür, əksinə asan olub, ondan ləzzət alırlar. Çünki mənəvi yetkinliyə çatmışlar. Onlar namazda Allahla üns tutur, namazın şirinliyi kamlarına elə oturur ki, ondan ayrılmaq belə istəmirlər. Onlar üçün namazdan, Allaha münacat etməkdən üstün bir ləzzət yoxdur. Buna görə də bəzi alimlər buyururlar: "Əgər dünya sultanlarının namazda olan ləzzətdən xəbərləri olsaydı, öz padşahlıqlarını buraxıb namaza üz tutardılar.”
    Peyğəmbərlər, Allah övliyaları və onların məktəbində tərbiyə görmüş kəslər üçün haqq o qədər ürəyə yatımlı və şirindir ki, ondan bir az uzaq düşdükdə elə hiss edirlər ki, sanki əziz bir yaxınlarını itirmişlər. Onlar haqqa, xeyir işlər görməyə elə bağlanmışlar ki, əgər xeyirli bir işi tərk etsələr, elə düşünürlər ki, itirdikləri bir şey var və ondan da əl çəkmək, qırılmaq əsla mümkün deyildir. Gecə namazı qılmağa adət etmiş adam bir gecə namaza durmayanda narahat olur.
    Hissi və dünyəvi ləzzətlərə ümumi təmayül
    Əksər camaatın dünyəvi və hissi ləzzətlərə meylini biləndən sonra söz budur ki, insan nə etməlidir ki, təkamül yoluna düşüb özündə maddi və heyvani hisslərə qarşı mübarizə gücü tapa bilsin və onlara göz yummaqla haqq yola qədəm qoymuş olsun? Cavabında deməliyik: ləzzət tələbi insanın fitrətində qoyulmuşdur. İnsanı hər hansı bir işi görməyə təhrik edən həmin şeydən aldığı ləzzətdir. Biz xoşumuz gələn işi görür, acığımız gələn işdən kənar gəzirik. Batil və günah işlərdə də özümüz üçün bir ləzzət görürük. Bu işlərə göz yummağın yolu budur ki, günahın törətdiyi, özündən sonra qoyduğu nəticələr barədə düşünək, ya da xeyir işin insana bəxş etdiyi ləzzətləri fikirləşək. Düzdür ki, haqq işin çətinliklərinə dözmək ağırdır, amma onun sonrakı yaratdığı sevinci nəzərə alsaq bizim üçün asan olacaqdır. Həqiqətdə insanların dünyanın çətin işləri, problemləri haqqında müqayisələri belədir: sübh obaşdan fəhlə birisi pul qazanmaq niyyətilə ağır işə başlayır və axşama qədər tər tökərək çalışır. Bütün bu çətinliklərə qatlaşan fəhlə gördüyü işdən ləzzət alır, çünki iş görə-görə onun nəticəsi haqqında düşünür. Çörək bişirən bəzən 50° istilikdə çörək yapmalı olur. O bütün bu əziyyətlərə dözür, çünki gördüyü işin müqabilində muzd alır və onunla maddi ehtiyaclarını təmin edir. O öz işinin nəticəsi barədə düşünəndə, götür-qoy edəndə ki, həmin qazancla yaşayışının bəzi problemləri həll olacaq, işləməkdən, yaşamaqdan ləzzət almağa başlayır, işin ağırlığı onu yormur.
    Həqiqətdə bu çətinliklərə dözmək ağlın hökmü ilədir. Camaat da belədir ki, çətinlikləri ləzzətlə müqayisə edəndə daha çox ləzzət hasil edən işə əl atırlar. Gördükləri işin qazancı nə qədər çox olarsa, nəhayətdə daha çox ləzzətə çatarlar. Əlbəttə, gördükləri işin müqabilində əldə etdikləri qazancın özündə bu ləzzət yoxdur, yəni bu ləzzəti birbaşa əldə etmirlər. Qazanc, pul ləzzət almaq üçün bir vasitədir. Əldə edilən pulla evinin, ailəsinin ehtiyaclarını təmin edir və bundan da ləzzət alır. Deməli, aqil insan işin çətinliklərinə dözür ki, axırda çəkdiyi zəhmətdən daha artıq olan ləzzəti qazana bilsin.
    Aqil insan narkotik maddəyə və onun müvəqqəti ləzzətinə uymur, çünki onun gələcəkdə törətdiyi fəsadlar haqqında fikirləşir. O bilir ki, bir neçə anlığa ləzzət çəkəcək və nəşələnəcək, amma bir ömür bədbəxt olacaqdır. Əgər biz günahın, hər nə qədər şirin və ləzzətli olsa da, sonda hansı bədbəxtliklərə aparıb çıxaracağına inana bilsək (dünyada da əgər onun pis nəticəsi ilə üzləşməsək, axirətdə hökmən bəlası başımızın üstünü alacaqdır), narkotik maddənin ləzzətlərinə hansı səbəblərlə göz yumurduqsa, o səbəblə də günahın ləzzətindən vaz keçəcəyik. Bununla da biz, əbədi əzaba mübtəla olmaqdan nicat tapacağıq. Bununla bağlı Həzrət Peyğəmbər (s) buyurur: "Şəhvətin ləzzəti bir saatlıqdır, amma uzun kədərə səbəb olur.”
    Bir anlıq ləzzətin doğurduğu uzun kədəri və problemləri biz öz zamanımızda da görə bilərik. Qədimdə insanın bir neçə anlığa keflənə bilməsi üçün ancaq şərab var idi və bu keflilikdən sonra da xoşagəlməz hadisələr törənirdi. Amma bu günlər cürbəcür narkotik maddələr də ona əlavə edilmişdir. Pis yoldaş insanı yoldan çıxarır, heroin kimi maddənin verdiyi nəşəni, ləzzəti bəh-bəhlə tərifləyərək onu da bu maddədən istifadə etməyə vadar edir. Ola bilsin birinci dəfədə insan ləzzət hiss edir, belə-belə həmin ləzzətə uyaraq axırda narkoman olur və ömrünün axırına qədər də bədbəxtlik çəkir. Başqa günahlar da belədir. Amma əgər mürtəkib olacağımız günahın bizə sonda nələr qoyub geydiyini düşünə bilsək, ondan uzaqlaşmağa çalışacağıq. Günahların əksəriyyəti axirətdən əlavə, elə bu dünyada da insanı giriftar edir. Hərdən insanın naməhrəmə bir baxışı, onun bir ömür bədbəxt edir və ona görə ailə dağılır. Bu günahın bu dünyadakı nəticəsi, onun axirətdəki giriftarçılığı da öz yerində: "Allah rüsvayçılığı onlara dünyada daddırdı. Axirət əzabı isə daha şiddətlidir. Kaş biləydilər!”
    Ər-Rəd., 34
    Başqa bir yerdə Allah buyurur: "Onlar dünyada əzaba düçar olacaqlar. Axirət əzabı isə daha məşəqqətlidir. Onları Allahın əzabından qurtaran olmaz!”
    ("Təkvini rübubiyyət”də tövhid budur ki, dünyanın idarəsinin və tədbirinin Allahın əli ilə olduğuna inanaq və bilək ki, ayın və günəşin fırlanması, gecə və gündüzün yaranması, insanların həyatı və ölümü, bütün ruzi yeyənlərə ruzinin çatdırılması Allahın iradəsi ilədir. Göyləri və yeri saxlayan Odur. Eləcə də geniş dünyanın hər bir guşəsində həyata göz açan istənilən mövcudun var olması, inkişafı, çoxalması və ondan zahir olan hər hansı vücudi əsəri – hamısı bir yerdə İlahinin tədbiri və idarəsi altındadır. Heç bir varlıq Allahın rübubiyyət dairəsindən xaricdə deyildir. "Təşrii rübubiyyət” insanların ixtiyari tədbirinə aiddir. Allahın bütün xəlq etdikləri arasında ancaq insanın hərəkət və təkamülü onun öz ixtiyari əməllərinin keyfiyyətindən asılıdır. İlahi rübubiyyət tələb edir ki, mütləq iradə və ixtiyar sahibi, insanın işi üçün lazım olan vasitələri və əşyaları onun ixtiyarına qoymaqdan əlavə səhih və müstəqim yolu da göstərsin, yaxşı və pisi ona tanıtdırsın, fərdi və ictimai həyat üçün gərəkli olan qanunları ona göndərsin.)
    Deməli, günahın ləzzətini onun nəticəsi ilə müqayisə edərək səy edib özümüzü günahdan qorumalıyıq. Xüsusilə də günahın cazibəsi bizə öz təsirini göstərməmiş, günahın sərhədlərinə yaxınlaşmamış, ondan uzaqlaşmaq asan olur. Çünki, günahın cazibəsi bizi öz dairəsinə salmış olsa və biz son sərhəd xəttinə çatmış olsaq, artıq o işdən əl götürmək bizə çox çətin olacaqdır. Böyük şəxsiyyətlərdən biri deyirdi: "Ey cavanlar! Allahdan istəyin ki, şəhvət qazanınız coşub-daşmasın. Çünki bu andan sonra onu söndürmək çox çətin olur.” Nə qədər ki, insan şəhvətin və ya qəzəbin təsiri altına düşməyib aram olur, fikirləşə, mühasibə apara bilir. Bu götür-qoydan sonra şəhvəti təhrikə gəlmiş olsa, özünü ondan qorumağa güc tapır. Amma əvvəldən qərara gəlməsə, düşünməsə, şəhvət hərəkətə keçdiyi zaman artıq fikirləşməyə macal qalmır, çünki şəhvət hərəkətə gələndə ağıl gücdən düşür.
    Şəhvət və qəzəbdən başqa şeytanın insanı yoldan çıxarması üçün başqa qüvvəsi və vasitələri də vardır. O cümlədən ictimai amillərin köməyi ilə şeytan insana tor qura bilər.
    Cəmiyyətdə təbii olaraq hər kəs başqaları ilə həmrəng olmağa çalışır. Bu hələ uşaqlıq çağlarında insanda yaranan psixoloji və ruhi bir amildir. Bu amilin də digər amillər kimi mənfi və müsbət yönləri olur. Mühüm olan bizim xeyir və şərrin sərhədlərini tanımağımızdır. Bu amillərdən düzgün, mümkün qədər düzgün istifadə edilməlidir ki, insan kor-koranə təqlidə üz tutmasın. Başqaları ilə həmrəng olmaq əksər hallarda insanın nicatına səbəb olur. O qədər cavan olub ki, yaxşı rəfiqlərlə həmrəng olmaq meyli ilə gəlib axırda məscid əhli olmuşlar. Həmin bu amilin axınında bir sıra cavanlar cəbhəyə üz tutmuşlar. Əvvəldə cəbhəyə getməyə o qədər də meylləri olmayan bəzi gənclər görəndə ki, dostları, məhəllənin uşaqları cəbhəyə yollanırlar, onlar da bu dəstəyə qoşulmağa başladılar. Bu həmin amilin yaxşı cəhətlərindəndir. Bunun əksinə, əgər bir mühitdə fəsad baş alıb gedirsə, həmin amil fəsadın artmasına, cavanların ona meyl salmasına səbəb olur. Xüsusilə də yeniyetmələrə çox tez təsir edir, çünki yeniyetmələr ətraf mühitin rəngini çox tez mənimsəyirlər və mühitə hakim fəsadın qarşısında çox da müqavimət göstərmirlər. Amma yuxarı yaşlılarda bu amilin təsirinə qapanma çox zəif olur və çox az başqalarından rəng götürürlər.
    Cavanlar ideal şəxsiyyət nümunəsi seçərkən bunu ya cəmiyyətin əksər hissəsinin qəbul etdiyi formadan götürürlər, ya da tanınmış şəxsiyyətlərin, inkişaf etmiş millətlərin tipini mənimsəməyə çalışırlar. Camaatın əksəriyyətində ümumi formaya təmayül olduğunda, öz şəxsiyyət tipini formalaşdırmaq istəyən insan özlüyündə belə düşünür: "Camaatın əksəriyyəti belə geyinib, belə hərəkət edirsə, deməli ağıllı iş də budur. Bir belə camaatın başı xarab olmayıb ki, bu cür hərəkət edir. Deməli, belə də olmalıdır.” Bundan sonra dediyimiz amilin təsirinə düşərək ümumi təmayülə üz tutur. Bu cəhətinə görə baxanda da görürük ki, bəzi adamlar bu amilin təsiri altında fəsada yönəlirlər. Xüsusilə də cəmiyyətin əksəriyyəti fasid olarsa.
    Category: Axirət azuqəsi 2-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) | Views: 675 | Added by: Islam_Kitabxanasi | Rating: 0.0/0
    Total comments: 0
    Only registered users can add comments.
    [ Registration | Login ]

    Quranda axtar
    Quran,Hədis,İslam təlimləri, Fiqh
    Quran
    İstifadəçi girişi
    Login:
    Password:
    Kitabxana əxlaq
    Etiqat, Tarix, Fəlsəfə, Dini yaradıcılıq
    Dost saytlar
  • İslamQadını
  • Günahkar-Bəndə
  • Kitablar yüklə
  • Bölmələr
    Tarix [535]
    Etiqat [869]
    Fəlsəfə [4]
    Dini yaradıcılıq [40]
    Bölmələr
    Quran [585]
    Hədis [253]
    İslam təlimləri [24]
    Fiqh [219]
    Azan vaxtları [1]
    Dua [26]
    Din [13]
    Namaz [10]
    Kateqoriyalar
    Zərif nöqtələr [5]
    Böyük rəhbər ayətullah Xameneinin həyatından əhvalatlar [16]
    Həyat dərsi [5]
    İslam dünyagörüşü - Cəmiyyət və tarix [16]
    İnsan və mənəviyyat [10]
    İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [0]
    Xəbərdarlıq [3]
    “Miratur-rəşad” (hidayət güzgüsü) [15]
    İslamda ailə 2 [16]
    İslamda ailə 1 [16]
    Fəsad sərçeşməsi (Şeytan tələsi) [6]
    İslamda Əxlaq 2 [20]
    İslamda Əxlaq 1 [26]
    İmam Sadiqin (ə) bəyani ilə yaranışın sirləri [8]
    Siddiqeyi-Tahirə (ə) 2 [13]
    Siddiqeyi-Tahirə (ə) 1 [12]
    Ailə səadətinə necə nail olaq? [18]
    Kumeyl duasının şərhi 2 [13]
    Kumeyl duasının şərhi 1 [12]
    Minacatın əzəməti [13]
    Ey ata, ey ana, biz müttəhimik [5]
    Qadın - Fatimə Fatimədir [14]
    Nəsihətlər [26]
    İslam dünyagörüşü - Əbədi həyat [5]
    Din təlimləri 2-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [30]
    Din təlimləri 1-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [31]
    İslam dünyagörüşü - İnsan Quranda [5]
    İnsanı tanımaq [21]
    Axirət azuqəsi 2-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [24]
    Axirət azuqəsi 1-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [19]
    Ariflərdən [9]
    İslam dunyagörüşü İnsan və iman [6]
    Əxlaqi və psixoloji çatışmazlıqların araşdırılması [19]
    İslam və qərb mədəniyyəti [15]
    Əbədi öyüd (ikinci cild) [22]
    Əbədi öyüd (birinci cild) [23]
    İlahi nəsihətlər [15]
    Gəncliyin yeddi səması (zəruri dini biliklər) [9]
    İslamda nümunəvi qadınlar – Fatimə (ə) [149]
    Günahşünaslıq [19]
    Nəfsin saflaşdırılması [24]
    İslamda qəhrəman qadınlar [20]
    Kəramət sahibləri [13]
    Kamil insan [30]
    Şəhadət yatağında Mövlanın (ə) öyüdü [17]
    Rəbbin dərgahında [22]
    İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [11]
    İbrət güzgüsü [14]
    İmam Zamanla görüşənlər [15]
    Allaha doğru [33]
    Allahın elçisi [20]
    Sadiq yol axtaranlar üçün imam Sadiqin (ə) nəsihətləri [29]
    Məhəbbət iksiri [26]
    Hicab [14]
    Kaş valideynlərim biləydi! [14]
    Ayətullahül-üzma Behcətin həyatı [14]
    Nəfsi saflaşdırmadan qabaq özünütanıma [4]
    Övsafül-Əşraf [7]
    Gənc ailələr üçün göstərişlər [6]
    Əxlaq elmində 50 dərs [51]
    İslamda övlad [1]
    Islamda evlənmə və ailə hüququ-2 [11]
    Islamda evlənmə və ailə hüququ-1 [13]
    Rəsmlərimiz
    Copyright MyCorp © 2019