İslam-Kitabxanasıİslam-Kitabxanası

Azan vaxtları
Saytda axtar
Saytın menyusu
Kitabxana əxlaq
Zərif nöqtələr [5]
Böyük rəhbər ayətullah Xameneinin həyatından əhvalatlar [16]
Həyat dərsi [5]
İslam dünyagörüşü - Cəmiyyət və tarix [16]
İnsan və mənəviyyat [10]
İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [0]
Xəbərdarlıq [3]
“Miratur-rəşad” (hidayət güzgüsü) [15]
İslamda ailə 2 [16]
İslamda ailə 1 [16]
Fəsad sərçeşməsi (Şeytan tələsi) [6]
İslamda Əxlaq 2 [20]
İslamda Əxlaq 1 [26]
İmam Sadiqin (ə) bəyani ilə yaranışın sirləri [8]
Siddiqeyi-Tahirə (ə) 2 [13]
Siddiqeyi-Tahirə (ə) 1 [12]
Ailə səadətinə necə nail olaq? [18]
Kumeyl duasının şərhi 2 [13]
Kumeyl duasının şərhi 1 [12]
Minacatın əzəməti [13]
Ey ata, ey ana, biz müttəhimik [5]
Qadın - Fatimə Fatimədir [14]
Nəsihətlər [26]
İslam dünyagörüşü - Əbədi həyat [5]
Din təlimləri 2-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [30]
Din təlimləri 1-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [31]
İslam dünyagörüşü - İnsan Quranda [5]
İnsanı tanımaq [21]
Axirət azuqəsi 2-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [24]
Axirət azuqəsi 1-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [19]
Ariflərdən [9]
İslam dunyagörüşü İnsan və iman [6]
Əxlaqi və psixoloji çatışmazlıqların araşdırılması [19]
İslam və qərb mədəniyyəti [15]
Əbədi öyüd (ikinci cild) [22]
Əbədi öyüd (birinci cild) [23]
İlahi nəsihətlər [15]
Gəncliyin yeddi səması (zəruri dini biliklər) [9]
İslamda nümunəvi qadınlar – Fatimə (ə) [149]
Günahşünaslıq [19]
Nəfsin saflaşdırılması [24]
İslamda qəhrəman qadınlar [20]
Kəramət sahibləri [13]
Kamil insan [30]
Şəhadət yatağında Mövlanın (ə) öyüdü [17]
Rəbbin dərgahında [22]
İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [11]
İbrət güzgüsü [14]
İmam Zamanla görüşənlər [15]
Allaha doğru [33]
Allahın elçisi [20]
Sadiq yol axtaranlar üçün imam Sadiqin (ə) nəsihətləri [29]
Məhəbbət iksiri [26]
Hicab [14]
Kaş valideynlərim biləydi! [14]
Ayətullahül-üzma Behcətin həyatı [14]
Nəfsi saflaşdırmadan qabaq özünütanıma [4]
Övsafül-Əşraf [7]
Gənc ailələr üçün göstərişlər [6]
Əxlaq elmində 50 dərs [51]
İslamda övlad [1]
Islamda evlənmə və ailə hüququ-2 [11]
Islamda evlənmə və ailə hüququ-1 [13]
Bizim sorgumuz
Ramazan ayında oruc tutmusuzmu?
Total of answers: 1823
Saytın menyusu
Şərhlər: 14
Rəsmlər: 618
Əxlaq: 1118
Müxtəlif: 481
Etiqat, Tarix, Fəlsəfə: 1448
Quran, Hədis, İslam təlimləri, Fiqh: 1131
Statistika

Burda olanlar 1
Qonaqlar 1
İstifadəçilər 0
Son qeydiyyatçılar
  • Jafidlop
  • ElvinAliyev1986
  • ZauriceGar
  • Zartysot
  • Gunahsiz1gun
  • Ceyhun630
  • kami
  • artpak2012
  • zeyneb_a_va
  • Famesbar
  • Main » 2011 » September » 24 » Axirət azuqəsi 2-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri)
    4:59 PM
    Axirət azuqəsi 2-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri)
    OTUZ BİRİNCİ DƏRS
    Dil – hidayətə və ya azmağa vasitə
    Kamala çatmaq yolunda dildən və digər üzvlərdən bəhrələnmək;
    Dildən bəhrələnməyin qaydası və onun bəlasından qaçmaq;
    Başqarışdıran sözlərdən pəhriz etmək və zarafat etməkdə həddi gözləmək;
    Hidayət yollarının müxtəlifliyi;
    Danışığın və rəftarın əksüləməllərinə bir baxış.
    Dil – hidayətə və ya azmağa vasitə
    Peyğəmbərin (s) bəyanının bu bölümü dil və onun kontrolu ilə bağlıdır. Əlbəttə, öncəki dərslərdə bir qədər dilin kontrolunun lüzumu barədə danışıldı, bu bölümdə əsas bu nöqtəyə işarə olunur ki, insan öz danışığına çox diqqət etməlidir. Bunun əhəmiyyətini nəzərə alaraq bizim rəvayət kitablarımızda söz söyləməyin şivələri, danışığın qayda-qanunları və nöqsanlı tərəflərinə dair fəsillər ayrılmışdır. Deyildi ki, hansı sözü danışmaq lazımdır, hansını danışmamaq. İndi ki, Peyğəmbərin (s) nəsihətlərini şərh edib araşdırmaqda gəlib bu bölümə yetişdik, bu barədə açıqlama verməyə başlayırıq. Əvvəl bunu deyək ki, dil Allahın nemətləri arasında dəyərli olan bir nemətdir. Sonra dilin bəzi eyiblərini və zərərlərini də sayacağıq.
    Kamala çatmaq yolunda dildən və digər üzvlərdən bəhrələnmək
    İnsanın vücudunda Allahın qərar verdiyi nemətlərin hamısı – istər zahiri və xarici üzvlər olsun – göz, qulaq, əl, ayaq və s. kimi, istər insanın qeyri-maddi xüsusiyyətləri olsun – qüdrət, təfəkkür, təxəyyül kimi – insanın təkamülü üçün bir vasitədirlər. Onlar nə özləri hədəfdirlər, nə də onların əldə etdikləri şeylər insanın son hədəfidir. Biz gözlə bizi kamala və Allaha yaxınlaşdıran şeyləri görməliyik, eləcə də qulağımızla insanın kamalına və axirət savabına səbəb olan şeyləri eşitməliyik, başqa üzvlərlə, o cümlədən dillə də bu cür olmalıdır.
    Elə sözləri danışmalıyıq ki, insanın tərəqqisinə, Allahın razılığını əldə etməyə səbəb olsun. Allahın bütün nemətlərindən, Allaha yaxınlaşmaq və kamala çatmaq yolunda istifadə edilməlidir. Onlar oyuncaq deyillər ki, insan onları hər niyyətlə istifadə etsin. İnsan dil vasitəsilə əldə edilən istəkləri və nəticələri özünə əsas hədəf alaraq götürməməlidir, çünki əsl hədəf bunlardan çox-çox üstündür. Danışığın özü insan üçün əsalətə çevrilməməlidir. Buna görə də dili xeyir və kamal yolunda işlətməliyik. Hədislərin birində imam Sadiq (ə) buyurur: "- Dilin zəkatı müsəlmanlara nəsihət etmək, qafilləri oyandırmaq və çoxlu zikr və təsbih deməkdir.”
    Danışmaq bir vasitədir, çünki Allahın insanı yaratmaqda hədəfi onun kamala çatması və Allaha yaxınlaşması olmuşdur. Buna görə də dildən həmin hədəfə çatmaq üçün bəhrələnmək lazımdır, yoxsa onunla özümüzə bəla hazırlamamalıyıq. Ölçüb-biçib sonra söz söyləmək lazımdır, insanın ictimai və mənəvi mənzilətini aşağı salan sözlərdən çəkinmək lazımdır, çünki insanın danışığı onun şəxsiyyətinin göstəricisidir. Deməli, əgər insan düşünmədən, dediyi sözün nəticəsinə varmadan söz danışdısa, özünün alçaq səviyyəli mahiyyətini faş etmişdir. Necə ki, Əli (ə) buyurur: "- Danışın ki, tanınasınız. Bilin ki, hər kəs öz dilinin altında gizlənmişdir.”
    Nəhcül-Bəlağə (tər. Şəhidi), Qisar kəlməsi - 176, səh. 184
    Başqa bir yerdə boş söz danışmağı, danışdığı sözün səmərəsini düşünmədən söz söyləməyi münafiqlərin sifətlərindən biri kimi hesab edir:
    "- Münafiq dilinə gələni danışar, nəyin onun xeyrinə, nəyin onun ziyanına olduğunu bilməz.”
    Nəhcül-Bəlağə (tər. Şəhidi), Qisar kəlməsi - 176, səh. 184
    Amma mömin əksinə: "- Söz söyləmək istəyəndə danışacağı barədə yaxşı düşünər, əgər yaxşı olsa aşkar edər, əgər pis olsa üzə çıxarmaz.”
    Biharul-ənvar, c. 77, səh. 90
    Düzdür ki, bilirik gərək dil vasitəsilə Allah-Təalaya yaxınlaşaq, amma söhbət bu yaxınlaşmanın necəliyindədir. İzah üçün deyək bizim danışığımız hərdən ibadət qismində olur. Necə ki, insan namaz və dua vaxtı bəzi sözləri deyir. Bu sözlər vacib və müstəhəbbi ibadətlər sırasında yer tuturlar. Amma başqa hallarda dil insanın başqaları ilə anlaşmasına köməkçi vasitədir. İnsan dilin köməyi ilə qəlbindən keçənləri başqalarına çatdırır və qarşı tərəfi öz niyyətindən, istəyindən agah edir. Başqalarına fikrini çatdırmaq da insanın ilahi hədəfi olmalıdır. Bilməlidir hansı sözü söyləmək, hansı fikri çatdırmaq onun Allaha yaxınlaşmasına səbəb olacaqdır.
    Bəzi yerlərdə sözün savab olmasını şəriət yolu ilə bilmək olur, belə olmasa insanın savab danışığın həddi-hüdudunu bilməsi çox çətin olar.
    Əksər yerlərdə insan ağlının köməyi ilə danışığın yaxşı və ya pis olduğunu ayırd edir. Belə olan surətdə əgər insan qürbətən-iləllah niyyət etsə, onun sözü ibadət sayılacaqdır. Məsələn, öz danışmağı ilə bir məzlumu zülmdən qurtara bilər və ya danışmaqla məzlumun haqqını zalimdən almış olar. Bu hallar "ağlın müstəqillikləri”ndən sayılır ki, əql onların dərkində müstəqildir və şəriətin göstərişinə ehtiyacı yoxdur. Əgər bizə heç bir şəri buyuruq gəlməsəydi belə, məzlumun haqqının zalimdən alınmasını dərk edərdik. Əgər biz öz sözümüzlə zülmü məzlumdan dəf edə biliriksə, o söz vacib və Allahın razılığına səbəb olacaqdır. Əgər o söz vücub həddinə çatmamış da olsa, ən azı onun yaxşı olduğunu dərk edirik.
    Hamımız bilirik ki, yetimin başına sığal çəkib onu sevindirmək və ya danışıb dərdləşməklə mömin qardaşın qəm-qüssəsini azaltmaq çox yaxşı bir işdir. Bu halda insan qürbət qəsdi etsə əməli ibadət olacaqdır. Bu sadaladığımız halların qarşısında bəzi hallar da olur ki, biz hərəkətin məqbul hüdudunu təyin edə bilmirik. Şare (hökmü təyin edən) gərək onu bizim üçün açıqlasın. Düzdür ki, bizim əqlimiz külliyatı dərk edir, amma məsələnin xüsusiyyətini, şəraitini müqəddəs şare müəyyənləşdirir. Şare fiqhi mənbələrdən istinbat yolu ilə həmin hökmləri bizim ixtiyarımızda qoyur. Deməli, belə hallarda şəriətin hökmünü gözləmək lazımdır. Bəzi məsələlər də olur ki, onlardan Allahın razı olmadığını biz bilirik. Bu hallarda həmin işləri görmək düzgün deyil, görülməsi günahdır, əgər görsələr cəzalandırılırlar. Bu hallar Allahın razılığına səbəb olmadığı üçün qürbət qəsdi ilə olsalar da ibadət hesab olunmurlar. Bu cür halları insanın əqli müstəqil olaraq müşəxxəs edə bilir və şaredən hökm almağa ehtiyac yoxdur. Məsələn, dil vasitəsilə başqasına yaman demək, yalan danışmaq, töhmət vurmaq, iki möminin arasını vurmaq məzəmmət edilir.
    Nəticə aydındır. Sözün yaxşı və pis olmasını biz aydın dərk edirik. Başqa hallarda isə sözün hüdudunu və şəraitini şare bizə açıqlayır.
    Dildən bəhrələnməyin qaydası və onun bəlasından qaçmaq
    Diqqət etməliyik ki, dil Allahın ən böyük nemətlərindən və yaratdığı ən lətif üzvlərdən biridir. Düzdür ki, həcmi balacadır, amma itaəti və günahı çox böyük olur, çünki küfr və iman dil vasitəsilə izhar edilir və bu ikisi itaət və üsyanın sərhəddidirlər. Buna görə də dilin kontroluna səy edilməlidir, çünki dili azad qoymaq insana çoxlu zərər gətirə bilər. İnsan o zaman dilin şərrindən azad ola bilər ki, onu şəri ehkamlarla qeydə almış olsun. Dünya və axirət xeyri dildə olduğu üçün onu özbaşına qoymaq olmaz. Hətta bəzi yerlərdə sözünün dünya və axirət xətərindən qorxursa, dilini tərpədib danışmamalıdır. Dil, Şeytanın insanı yoldan çıxarması üçün ən böyük vasitədir. Buna görə də rəvayətlərdə sükut sitayiş edilmişdir. Necə ki, Peyğəmbər (s) buyurur: "- Sükut edən kəs nicat tapdı.”
    (Biharul-ənvar, c. 71, səh. 286)Başqa bir hədisdə buyurur: "- Bəndənin ürəyi möhkəm olmayınca, imanı möhkəm olmaz, dili möhkəm olmayınca ürəyi möhkəm olmaz.”
    Usuli-Kafi, c. 3, səh. 333
    Dili yalan danışmaqdan, töhmət və qeybət etməkdən qorumaq lazımdır, yaxşı, bəyənilən söz söyləmək lazımdır ki, danışana və eşidənə zərəri olmasın. Deməli, ehtiyac duyulan vaxt söz söyləmək lazımdır. İnsan dilini o vaxt açmalıdır ki, ona ehtiyac olsun. Çox vaxt bir sözlə Behiştdə insana saray düzəlir. Belə olan surətdə bir adam özünə xəzinə toplaya biləcəyi halda, əgər onun yerinə xər-xəşək yığarsa böyük xəsarətə düşmüşdür. Bu ona oxşayır ki, bir adam ilahi zikri tərk edib ona heç bir xeyri və ziyanı olmayan mübah işlərə baş qoşur. Düzdür ki, o günah etmir, amma Allahın zikri kimi əzəmətli bir mənfəəti əldən çıxardığına görə xəsarətə düşmüş hesab olunur. İmam Sadiq (ə) övliyaların vəsfi haqqında Peyğəmbərdən (s)nəql edir: "- Allah övliyaları sükutu seçdilər, onların sükutu zikr idi. Baxdılar, baxışları ibrət idi. Söz söylədilər, sözləri hikmət idi, camaat arasında gəzirdilər, gəzməkləri bərəkət idi.”
    Əl-Furqan - 63
    Dilin insanın xoşbəxtliyində və bədbəxtliyində rolunu, bundan da artıq sağlam cəmiyyət tərbiyə etməsində və ya cəmiyyətin köklü dəyərlərini uçurmasındakı rolunu nəzərə alaraq Allah və din övliyaları tərəfindən çoxlu tapşırıqlar verilmişdir ki, insan səy edib dilini kontrol etməlidir. Cəmiyyətin və İslamın düzgün rəftar normaları və qayda-qanunlarından agah olmaqla və din övliyalarının danışıqda və rəftardakı şivələrini nümunə seçməklə insan öz dilini, özünün və cəmiyyətin xeyrinə işə salmalıdır. Buna görə də dili kontrol etməyin və düzgün yerində işə salmağın ən yaxşı yolu ilahi ənbiya və övliyaların rəftar qaydalarına nəzər salmaqdır.
    Ənbiya (peyğəmbərlər) xalq ilə rəftarlarında danışığın ən gözəl üsullarından istifadə edirdilər. Bunun ən bariz nümunələri peyğəmbərlərin (ə) kafirlərlə apardığı mübahisələr və ehticaclardır. Qurani-Kərimdə də bu barədə nəql edilmişdir. Həmçinin möminlərlə olan söhbətlərində də onların əxlaqını göstərən bir çox nümunələr mövcuddur. Biz peyğəmbərlərin (ə) müşriklərlə danışıqlarındakı müxtəlif bəyanatlara nəzər salsaq orada kafirlərə deyiləcək bir yaman, söyüş, nalayiq söz tapa bilmərik. Bəli, bütün müxalifətlərə, kafirlərdən gördükləri əziyyətə, söyüşə, məsxərəyə baxmayaraq peyğəmbərlər (ə) ən yaxşı tərzdə, xeyirxahlıqla onların cavablarını verirdilər və salam-sağol etmədən onlardan ayrılmırdılar: "Rəhmanın (əsil) bəndələri o kəslərdir ki, onlar yer üzündə təmkinlə, təvazökarlıqla gəzər, cahillər onlara söz atdıqları (xoşlarına gəlməyən bir söz dedikləri) zaman onlarla gözəl, yumşaq danışarlar.”
    Ta Ha – 43-44
    Bəli, müşriklərin peyğəmbərlərə (ə) dediyi bütün töhmətlərə, söyüşlərə, yamanlara baxmayaraq, necə ki, Quranda nəql edilmişdir, heç bir yerdə göstərilmir ki, peyğəmbərlər (ə) onların verdikləri əziyyətlərin qarşısında kobudluq və tərbiyəsizlik etmiş olsunlar, əksinə savab söz danışıb, aydın məntiqlə, xoş əxlaqla öz mövqelərini bildirmişlər. Bəli, bu böyük insanlar ən gözəl tərbiyə verənin ədəb-ərkan bulağından su içmişlərdir.
    Həmin ilahi təlim çeşməsindən bir buyruğu Allah Musaya və Haruna verir: "Fironun yanına yollanın. O (allahlıq iddiasına düşməklə), həqiqətən azğınlaşıb, həddini aşmışdır.
    Onunla yumşaq danışın. Bəlkə öyüd-nəsihət qəbul etsin, yaxud (Rəbbindən) qorxsun.”
    Biharul-ənvar, c. 1, səh. 85
    Peyğəmbərlərin (ə) danışıqda riayət etdikləri ədəb qaydalarından biri də bu idi ki, həmişə özlərini xalqdan ayırmır, onlardan biri hesab edirdilər və onların hər təbəqəsi ilə qanacaqları həddində söhbət edirdilər. Bu həqiqəti biz, onların xalqın müxtəlif təbəqələri ilə apardıqları söhbətlərdə - ki, tarixdə və rəvayətlərdə hekayət edilmişdir – çox yaxşı anlayırıq. Həm şiə və həm sünni rəvayətlərində nəql edilir ki, Allahın Rəsulu (s) buyurur: "- Biz peyğəmbərlərə belə əmr edilmişdir ki, xalqla onların başa düşəcəkləri həddə söhbət edək.”
    Əl-Mizan, c.16, səh. 220-223 
    Başqarışdıran sözlərdən pəhriz etmək və zarafat etməkdə həddi gözləmək
    Sözümüz dilin ziyanları və afətləri barəsindədir. Bu barədə çoxlu rəvayətlər nəql edilmişdir və fəqihlərimiz fiqhin bəzi fəsillərini danışığın mühərrəmatına aid etmişdirlər. Məsələn yalan, söz gəzdirmək, məsxərə etmək, töhmət vurmaq və məşğuledici söhbətlər ki, buna "ləhv-ilhədis” deyirlər - insanı Allahdan uzaqlaşdırır və insan təbiətini mənəviyyatdan, ilahi nurdan təmizləyir. (Əxlaq kitablarında da bu barədə geniş söhbət açılmışdır). Bəzi məsələlərdə bir əməlin pis və haram olması insana aydındır, buna görə də insanın həmin əməlin və danışığın hökmündə heç bir şəkki yoxdur. Amma bəzən də zahirdə mübah olaraq cilvələnən bir sıra söhbətlər – ki, hətta insan onları yaxşı təsəvvür edir – vaqiyyətdə haram və bəyənilməzdir. Bu yerlərdə şeytan bizi aldadır, bais olur ki, həmin şübhəli olan sözləri deməklə bilərəkdən və ya yarımagah surətdə günaha aludə olaq. Düzdür ki, hərdən insan lazımi diqqət yetirmir və özünü aldatmış olur. Əgər insan şübhəli, şübhəyə oxşar yerlərdə yaxşı fikir versə, diqqət etsə, işin mahiyyətini anlayacaqdır, amma həva-həvəs üzündən hərəkət etdiyi üçün işində diqqətli olmur və öz işini görməyə bəhanə axtarır, hətta o əməlinə yaxşı bir ad da qoyur, həqiqət donu biçməyə çalışır. Məsələn, bir nəfər zarafatcıl, dildən pərgar adam istəyir məclisi qızışdırsın, lətifə söyləyib camaatı güldürsün, bəhanə gətirir ki, məsələn, bu gün bayram axşamıdır, filan gündür, istəyirəm camaatı şadlandıram. Bu bəhanə ilə başqarışdıran söhbətə başlayır ki, heç bir mənəvi və dünyəvi faydası yoxdur. Belə söhbətlər ömrün tələf olmasına səbəb olur və bəzən də kiminsə xətrinə və heysiyyətinə toxunulur.
    "Ləhv” kəlməsi, insanı hər bir mühüm və lazımlı işdən ayıran hər şeyə şamil olur və bu mənada "ləhv-ilhədis” kəlməsi "məşğuledici söz” mənasında olub insanı haqqdan ayırıb özünə məşğul edən söhbətə deyilir. Misal üçün xürafi hekayələr, insanı fəsada sürükləyən dastanlar, bu qəbildən olan söhbətlər. Həmçinin azdırıcı, iradəni süstləşdirən musiqilər də bu qəbildəndir.
    "Məcməul-bəyan”da göstərilir ki, bu ayə Nəsr bin Haris barəsində nazil olmuşdur. Çünki o tacir idi və İrana gedib-gəlirdi. Orada İranın əfsanələrini mənbədən götürüb Qureyş üçün nəql edirdi. Onlara deyirdi: "- Məhəmməd Ad və Səmud barəsində sizə danışır, mən də Rüstəmdən, İsfəndiyardan, Kəsradan sizə danışıram. Camaat da Quranı boşlayıb onun nağıllarına qulaq asırdı.
    Usuli-Kafi, c. 3, səh. 271
    Diqqət etmək lazımdır ki, keyfi olmayan mömin qardaşın könlünü şad etmək üçün hökmən bihudə, gülməli sözlər danışmaq lazım deyil. Qəmi, qüssəsi olan adama onun halına münasib Allahın rəhməti barədə rəvayət seçib oxumaq olar. Yoxsa bir sıra puç, mənasız sözlər danışmaqla insanın dərdi yüngülləşməz. Deməli, kimsə başqalarını şad etməyin, sevinməyin əleyhinə deyil. Başqasının könlünü almaq, ürəyini açmağın özü savabdır, amma baxır necə. Dini mənbələrdə də buna işarə edilmişdir. Amma söz bundadır ki, insanın danışığının, sözünün gərək dəyəri, mənəvi, müsbət mayası olsun ki, nə başqalarının vaxtı hədərə getsin, nə də ilahi nemətlər, - o cümlədən dil puç və dəyərsiz işlərdə istifadə olunsun.
    İmam Baqir (ə) nəql edir ki, Peyğəmbər (s) buyurdu: "- Bir mömini şad edən kəs məni şad etmişdir, məni şad etmiş şəxs həqiqətdə Allahı şad etmişdir.”
    Usuli-Kafi, c. 3, səh. 272
    Başqa bir rəvayətdə imam Səccad (ə) nəql edir ki, Peyğəmbər (s) buyurdu: "- İzzət və Cəlal sahibi olan Allah yanında ən yaxşı əməllərdən biri mömini sevindirməkdir.”
    Biharul-ənvar, c. 16, səh. 298
    Hərdən dünyəvi və axirəvi bir iş üzündən mömin bikef olur və bu qəm onu fəaliyyətdən saxlayır, iş görməyə halı-heyi olmur. Buna görə də öz qüvvəsindən, bacarığından bəhrələnə bilmir, çünki ruhiyyəsi yoxdur: kitab oxuyur – zehninə girmir, namaz qılır – ancaq ağzı tərpənir, qəlbi başqa şeylə doludur, hər halda ürəyi bir işə yatmır, əli iş tutmur. Belə olan surətdə çalışıb onu həmin qəm-qüssədən qurtarmaq lazımdır. Dərdini öyrənib dərdinə münasib əlac eləmək lazımdır ki, işinə, ibadətinə başlasın. Onu sevindirmək həm yaxşı işdir, həm də Allah xatirinə olarsa, ibadət hesab olunur.
    Hərdən insan özünü aldadır, yoldaşını şadlandırmağı bəhanə edib faydasız və mənasız gülməli dastanlar danışmağa başlayır, guya ki, bundan başqa yolu yoxdur. Xəbəri yoxdur ki, həmin anda məntiqli və dəyərli söhbət etmək lazımdır, dəlil və həyati misallarla qüssəsi olan mömini qəmdən ayırmaq olar. Ona başa salmaq olar ki, qəm-qüssəyə batmaqla insanın dərdinə dərman olmur, insan ancaq öz əsəblərini korlayır və işindən qalır.
    Şuxtəb adam dostunu bikef görəndə başlayır hoqqa çıxardıb gülməli sözlər danışmağa. Elə bilir bu sözlərlə onun dərdini yüngülləşdirəcək, amma bilmir ki, zarafat öz həddində olsa yaxşıdır, ifrata varmaq məzəmmətlidir. Həddindən artıq zarafat etmək insanın daimən ləhvə məşğul olmasına və özünün və başqalarının gülüş obyektinə çevrilməsinə səbəb olur. Bundan başqa çoxlu gülmək insanın qəlbini öldürür, vüqarını və iradəsini zail edir. Bu cəhətinə görə də görürük ki, Peyğəmbər (s) də az zarafat edərdi. Necə ki, buyurur: "- Mən də zarafat edirəm, amma zarafatımda da düzgün və haqq sözlər deyirəm.”
    Biharul-ənvar, c. 58, səh. 107 
    Və ya çox gülməkdən pəhriz etmək haqqında buyurur: "- Allaha and olsun, əgər mən bildiyimi siz bilsəydiniz, çox ağlayıb az gülərdiniz.”
    Nəhcül-Bəlağə (tər. Şəhidi), Qisar kəlməsi - 40, səh. 367
    Deyilənlərə əsasən, səy edib az zarafat etmək lazımdır. Çox vaxt zarafatda həddini aşmaq axırı gətirib qeybətə, dava-dalaşa çıxarır. Mömini şad etmək müstəhəbdir deyib, insan çox vaxt şeytanın toruna düşür və qeybət kimi böyük günaha aludə olur, dostunu da qeybəti eşitməyə vadar edib onu da günaha batırır.
    Hər halda, çox yerdə şeytan pis işi insana yaxşı göstərməklə onu günaha salır. Əgər insan yaxşı fikirləşsə, diqqət etsə öz səhvini görəcəkdir. Hərçənd hərdən insan o qədər də ayıq olmur, hətta diqqət etsə də öz səhvini görə bilmir! Bu halda onu agah etmək başqalarının öhdəsinə düşür.
    Hidayət yollarının müxtəlifliyi
    İnsanları gördükləri pis işlərdən agah etməyin yolları müxtəlifdir. Halalı, haramı, Quranı, rəvayəti o qədər də anlamayan kəslərə yalanın, qeybətin dünyəvi və axirəvi ziyanlarını sadalamaq lazımdır. Məsələn, demək lazımdır ki, qeybət edən adam ölü əti yeyən adam mənzilətindədir və s. Amma Kitabla, hədislə, Əhli-beyt (ə) elmi ilə daim məşğul olan adam üçün bu günahları sadalamaq lazım deyil, çünki onların özləri bunu bilirlər. Onların qəflətə düşdükləri yerlərdən agah etmək lazımdır. Onları ayıltmaq lazımdır ki, bəzi sözlər hətta xeyir niyyəti ilə olsa da yaxşı deyil və Allahın o cür sözlərdən xoşu gəlmir. Bu cür sözlər insanın zərərinə qurtarır.
    Bəli, bəzi işlər oxşar və ikiyönlü olurlar, onların yaxşı yöndə işə düşməsi insanın qəlbi istəyinə bağlıdır. Hərdən bir iş yaxşı niyyətlə görüləndə, yaxşı hesab olunur və əgər pis niyyətlə görülərsə, pis hesab olunur. Çünki İslamın nəzərinə əsasən hər bir iş niyyətə bağlıdır. Çox vaxt insan özü də bilmədən, qəflət üzündən pis bir işi yaxşı niyyətlə görür. Ola bilsin yaxşı niyyət etdiyi üçün həmin işə görə ona savab da versinlər, əgər savab da aparmasa, ən azından üzürlüdür. amma yaxşı bir işi pis niyyətlə görmüş olsa, savab qazanmayacaqdır və gördüyü işin mahiyyəti də ibadət sayılmır, ola bilsin bu işə görə ona cəza da verilsin. Bu cür nümunələri danışıqda və rəftarda çox tapmaq olar.
    Hərdən bir nəfər barəsində söhbət açılır və insan istəyir onun yaxşılıqları barəsində bir söz desin, bu niyyətlə başlayır onun haqqında yersiz təriflər deməyə. Əgər ona desəniz: - Niyə bu qədər yaltaqlıq edirsən? Deyəcək: - Mən başqalarının yaxşılıqlarını zikr etməklə təvazökarlıq göstərmək istəyirəm. Əlbəttə, insanın üstün xüsusiyyətlərindən biri də budur ki, başqalarının yaxşılıqlarını saysın, rəvayətlərdə də bu məsələyə işarə edilmişdir. Bu işdə həm möminə qiymət vermiş olur, həm onun hörmət-izzətini artırmış olur, həm də başqalarını yaxşı işlərə, bəyənilən sifətlərə təşviq etmiş oluruq. Amma diqqət etməliyik ki, biz başqasını hansı niyyətlə tərifləyirik? Möminin hörmətini artırmaq üçün, Allahın rizayətini cəlb etmək üçün, cəmiyyətdə xeyir işlərə rəvac vermək üçün, yoxsa onun bizdən xoşu gəlməsi üçünmü? Bu işimizlə, onu tərifləməklə istəyirik əvəzində o da bizi tərifləsin və lazım olanda, bir işimiz düşəndə ondan istifadə eləyək! Həqiqətdə bir-birimizə borc çörək veririk: mən dostumun dalınca təriflər deyirəm ki, o da mənim haqqımda orda-burda yaxşı sözlər danışsın. Bu cür yerlərdədir ki, Şeytan oxumuş insanları tora salır.
    Şeytan avam adamları açıq bilinən günahlara vadar edir, amma alimləri başqa yolla aldadır, deyir adam dostunun xeyrinə danışar, sən onu təriflə, o da səni tərifləsin. Həqiqətdə bu nəfsdən gələn məkrdir. Buna görə də insan ehtiyatlı olmalıdır, əgər bir iş görmək istəsə, əvvəl qəlbini yoxlasın, baxsın görsün bu işi hansı niyyətlə görmək istəyir. Hər bir işdən qabaq bir az düşünmək lazımdır, sonra işə başlamaq lazımdır. Elə olmasın ki, dilini azad buraxıb hər bir tədbirdə, işdə fikirləşmədən nə gəldi danışsın. Çünki axmaq adamın xüsusiyyətlərindən biri dilini kontrol edə bilməməsidir. Həzrət Əli (ə) aqil adamla axmaq adamın danışığındakı fərq barədə buyurur: "- Aqil adamın dili onun ürəyinin arxasında olur, nadanın ürəyi onun dilinin arxasında.”
    Biharul-ənvar, c. 69, səh. 400
    Mərhum Seyyid Rəzi, həzrət Əlinin (ə) bu dərin mənalı sözü barədə buyurur: "- Bu çox təəccüblü və şərif mənalardandır. İmamın məqsədi budur ki, aqil adam öz ürəyi ilə məşvərət edəndən sonra ağlın hökmü ilə dilini işə salır, nadan adam isə əksinə, dilinə gələni danışır və danışıb sonra düşünür. Deməli, sanki aqilin dili onun ürəyindən itaət edir, amma nadanın ürəyi onun dilindən itaət edir.”
    Yaxşı olardı danışmazdan qabaq əvvəlcə düşünüb görərdik ki, nə üçün danışmaq istəyirik, niyyətimiz nədir, beləliklə Allahın inayəti ilə nəfsi və şeytani hücumlardan və eyblərdən amanda olardıq. Amma əgər düşünməsək, öz işimizdə diqqət etməsək, hesab-kitabsız söz söyləsək, yavaş-yavaş şeytanın toruna düşəcəyik, istəmədən onun hiylə və məkrinə giriftar olacağıq. Əlbəttə qəflət üzündən, tələsməkdən yaranan bu sapmalar ancaq danışığa aid deyil. İnsan başqa üzvlərindən bəhrələndiyi zaman da bu problemlərlə üzləşir. Hal-hazırda biz dilin afətlərindən və zərərlərindən danışırıq. Əlbəttə, dilin insanın başına gətirdiyi bəlalar daha çoxdur. Dil tərəfdən insana toxuna biləcək xətərlər daha çox təhlükəlidir. Biz danışanda Allahın rizayətini nəzərdə tutmalıyıq. Birinci dərəcədə bizim sözümüz Allahın bəyəndiyi tərzdə olmalıdır və ikinci dərəcədə onu söyləməkdə niyyətimiz düzgün olmalıdır, yəni həm işin hüsnü (hüsnü feli) arada olmalıdır, həm də iş görənin (hüsnü faili) hüsnü. Həm danışığın qəlibi, hüdudu səhih olsun, həm də o danışığın daşıdığı hədəfi, həm şəkli, zahiri düzgün olsun, həm məfhumu və mənası.
    İmam Xomeyni və digər alimlər dəfələrlə buyurmuşlar ki, şeytan heç vaxt alim bir şəxsi şərab və ya digər onun şənində olmayan alçaq işlərə sövq etdirməz, çünki belə olan halda həmin alimin abrı-həyası qalmaz, buna görə də o heç vaxt özünü belə bir xətərə salmaq istəməz. Amma şeytan, alimi elə azdırıcı yollara təhrik edər ki, batində şərabxorluqdan da pisdirlər. Alimi elə işə sövq etdirər ki, zahirinə baxsan heç bir eyib görə bilməzsən, buna görə də kimsə onu məzəmmət etməz, deməz ki, niyə bu işi gördün, amma o işin zərər və günahı olduqca böyükdür. Ola bilsin o insanın özü də hansı böyük günaha mürtəkib olduğunu dərk edə bilməsin və hansı uçuruma yuvarlandığından xəbəri olmasın. Bunun üçün də çox diqqətli olmalıyıq, nəfsimizin istəklərini kontrol etməyi bacarmalıyıq, dilimizin ixtiyarı ağlımızın əlində olmalıdır ki, hər nə gəldi danışmasın, danışmaq zərurəti olmayınca tərpənməsin.
    Danışığın və rəftarın əksüləməllərinə bir baxış
    Diqqət olunmalıdır ki, qızğın söhbət zamanı dili kontrol etmək çox çətin olur. Buna görə də danışmazdan öncə danışacağımız mətləb haqqında fikirləşməliyik ki, söhbət zamanı həddimizi aşmayaq. Əgər dilimizi idarə edə bilməsək, bir məclisdə o yandan, bu yandan söhbət açılanda və başqaları adamın sözünü eşidib şadlanıb-güləndə, onu danışmağa təşviq edəndə, söhbətdən əl çəkməmiz çox çətin olur. İnsan danışanda söhbətini şirin etmək istəyir, sözarası gülməli sözlər deyir, hətta qeybət də olsa danışıb başqalarını güldürməyə çalışır. Həqiqətdə kontrolsuz dil yüyənini qırıb qaçmış xam at kimidir ki, əgər yüyənini əldən qaçırıb azad olsa, onu idarə etmək çox çətin olur. Buna görə də insan əvvəldən çalışıb dilini idarə etməlidir və danışacağı sözü yaxşı götür-qoy etməlidir ki, görsün yerində deyiləsi sözdür, yoxsa yersiz. Danışıqda uzunçuluq etməkdən də pəhriz olunmalıdır.
    Peyğəmbərlər və Allah övliyaları insanları tərbiyə etmək niyyətilə onlara eşitdirirdilər ki, hər bir işlərində hesab-kitab var, belə deyil ki, danışıqlarına və hərəkətlərinə cavabdeh olmasınlar. İnsan bir saat danışandan sonra, hər yerdən söz açandan sonra elə düşünməsin ki, heç bir şey olmamışdır və olmayacaq. Bilməlidir ki, ağzından çıxan hər söz yazılır və onun barəsində ondan sual soruşulacaq. Yaxasından tutub deyəcəklər: "niyə bu sözü dedin, niyə filan şeyi niyyət etdin?” Bu mətləbə diqqəti çəkmək insnanın az da olsa özünü kontrol etməsinə səbəb olur, yoxsa ki, nəfs çox güclüdür və asanlıqla təslim olmur. Möminin nəfsini cilovlaya bilməsi üçün yaxşı yollardan biri də onun diqqətini Allah-Təalanın hər yerdə, hər zaman hazır olduğuna yönəltməkdir. Mömin bilməlidir ki, Allah-Təala onun hər bir sözünü, hərəkətini izləyir və Qiyamət günü bir-bir dediyi sözlərin cavabını soruşacaq. Bu nöqtəni Peyğəmbər (s) öz kəlamında belə bəyan edir: "Ey Əbuzər! İzzət və Cəlal sahibi olan Allah hər danışanın dilinin yanında hazır durmuşdur. Buna görə də söz danışan Allahdan qorxmalıdır, nə dediyinin fərqində olmalıdır.”
    Əgər insan danışıq əsnasında Allahın hər an onun danışığını izlədiyinə diqqət yetirsə və bilsə ki, onun dedikləri Allahdan gizli qalmır, diqqətini cəm edib hər sözü dilinə gətirməz. Əlavə, ilahi təqva insanın Allahdan qorxmasına səbəb olur. Nəticədə insan öz rəftarını kontrol edir, hər sözü əvvəl diqqətlə düşünüb sonra danışır.
    Həmçinin Allah övliyalarının tərbiyə üsullarından biri budur ki, öz davamçılarının diqqətini nəfsin istəklərinin kontrol edilməsinə yönəltməklə onları təşviq edirdilər ki, artıq və yersiz sözlərdən pəhriz etsinlər, ehtiyac duyulduğu qədər söz danışsınlar. Az danışsınlar, əgər iki cümlə ilə qarşı tərəfə mətləbi anlada bilirlərsə, üçüncü cümləni deməkdən çəkinsinlər. Hətta, əgər əmr be məruf və nəhy əz munkər kimi vacib bir təklifi bəyan etdikdə belə, səy edib öz məqsədləri həddində söz danışsınlar, artıq sözlərdən çəkinsinlər. Bu barədə Peyğəmbər (s) buyurur: "- Ey Əbuzər! Artıq söz danışmaqdan çəkin. Danışığın o qədər yetər ki, onunla hacətin yerinə yetsin.”
    Hərdən insan bir məclisdə danışığa məşğul olanda diqqət etmədən dilinə elə sözlər gətirir ki, nə dünyasına xeyri var, nə də axirətinə. Əvəzsiz olan ömrün dəyərli sərmayəsini puç yerə hədər verir. Buna görə də insana lazım olduğu həddində söz danışması lazımdır. Hədislərin birində Peyğəmbər (s) buyurur: "- Xoş o kəsin halına ki, əxlaqı xoş, sifəti pakizə, batini saf və zahiri gözəl olsun. Malının artığını (Allah yolunda) ehtiyacı olanlara dağıtsın və sözünün artığını içəri udsun.”
    Ən-Nisa -83
    Alimlərdən biri deyir: "- Mömin o kəsdir ki, söz danışmaq istəyəndə əvvəl düşünür, əgər görsə danışmaq məsləhətdirsə danışır, qeyri halda susur. Amma fasiq birisi danışdığı zaman dilini kamilən azad buraxır.”
    Bəli, artıq söz danışmaq dilin bəlalarından biri olub həm insanın şəxsiyyət və ictimai mövqeyini aşağı salır, həm də axirət günündə onu peşiman edir. Çünki insan diqqətsiz söz söyləyəndə istər-istəməz öz vaxtını səmərəsiz sözlər danışmağa sərf etməkdən əlavə, bir sıra günahlara da mürtəkib olur. Belə olan surətdə həm qiymətli vaxtını hədərə vermiş olur, həm də Allahın qəzəbinə tuş gəlir.
    Təhqiq əsasında söz danışmağın lüzumu və şayiə yaymaqdan çəkinmək
    Davamında Peyğəmbər (s) buyurur: "- Ey Əbuzər! Yalançı olmağa bu qədər kifayət edir ki, şəxs eşitdiyi hər bir şeyi danışsın.”
    Dilin afətlərindən biri də budur ki, insan eşitdiyi hər şeyi, onun doğru olub-olmadığını yoxlamadan, təhqiq aparmadan başqalarına söyləsin. Düzdür ki, onun yalan danışmaq qəsdi yoxdur, eşitdiyini artırıb-əskiltmədən nəql edir, amma onun söylədiyi yalan hesab olunur. Çünki söylədiklərinin doğru olduğuna yəqini yoxdur. Deməli, həm çirkin və nalayiq olan yalan sözdən çəkinmək lazımdır, həm də yəqinimiz olmadığı sözü danışmaq lazım deyil. Əvvəl araşdırıb sözün doğruluğunu yoxlamalıyıq, əgər onun doğruluğuna yəqinimiz oldu, o zaman həmin sözü dilə gətirməliyik.
    Peyğəmbər (s) buyurur: "- Əgər insan hər eşitdiyini nəql etsə, yalançılardan hesab olunar.” Amma biz hərdən eşitdiyimiz sözlərə də diqqət yetirmirik və çox vaxt eşitdiklərimizi ya artırır, ya da əskildirik, sonra başqalarına nəql edirik. Danışdığımız zaman diqqətli olmalıyıq ki, hər şeyi danışmayaq, çünki insan eşitdiyi hər şeyi danışmamalıdır, o ki, qalmışdı eşitdiklərini artıq-əskikliyi ilə söyləməyə.
    Peyğəmbərin (s) yalan haqqında dediklərini nəzərdə tutmaqla aydın olur ki, şayiə yaymaq yalanın açıq təzahür formalarındandır. Şayiə yaymaq şeytani qüvvələrin ən mühüm silahlarından biri olub, din rəhbərləri bəşəri hidayət etmək və sağlam cəmiyyət qurmaq istədikdə, din düşmənləri müxtəlif şeytani silahlarla – o cümlədən həmin yalan və şayiə yaymaqla dinin cəmiyyətdə bərqərar olmasının qarşını almaq üçün istifadə etmişlər. Bununla onlar xalqı ilahi rəhbərlərin ətrafından pərakəndə etməyə çalışmışlar.
    Tarixi araşdırdıqda görürük ki, İslamın ilk çağlarında da düşmən müsəlmanları dindən, Peyğəmbəri (s) himayət etməkdən çəkindirmək üçün onların qəlbində qorxu yaratmağa çalışır, aralarında ixtilaf salmaq üçün şayiə yaymaqla məşğul olurdular. Allahın buyurduğu kimi: "Münafiqlərə (bəzi müsəlmanların sadəlövhlüyü üzündən döyüş meydanından) əmin-amanlıq və ya qorxu xəbəri gəldikdə dərhal onu yayarlar. Halbuki, əgər (müsəlmanlar) bunu (münafiqlər deyil) Peyğəmbərə və ya özlərindən (möminlərdən) olan ixtiyar sahiblərinə demiş olsaydılar, əlbəttə, həmin xəbəri onun mahiyyətinə varan (belə bir xəbərin yayılmasının məqsədəuyğun olub-olmadığını təyin etməyə qadir olan) şəxslər bilərdilər...”
    Əl-Mizan, c. 5, səh. 18
    Bu şərif ayə səğir (kiçik) Bədr dastanını yad edir. Ühüd savaşında müsəlmanlar Peyğəmbərin (s) əmrindən çıxdıqları üçün məğlubiyyətə uğramışdılar. Axırda Allah Peyğəmbərə (s) kömək edir ki, az bir qüvvə ilə müşriklərə qələbə çalsın və İslamı məhv olmaqdan qurtarsın. Münafiqlər düşmən tərəfin gücünü saymaqla, onların Ühüd cəngində çaldıqları qələbəni dilə gətirməklə müsəlmanların və Peyğəmbərin (s) yaxın silahdaşlarının arasında şəkk-şübhə yaratmağa çalışırdılar və həmçinin bu cür şayiələr yaymaqla möminləri çaş-baş salırdılar. Onların əsas məqsədi Allah Rəsulu (s) ilə müxalifətçilik etməkdən başqa bir şey deyildi.
    Bu ayədən belə anlaşılır ki, münafiqlərin əmniyyət və qorxu ilə əlaqədar aldıqları və yaydıqları xəbərlər, möminlər arasında nifaq və ixtilaf yaratmaq üçün kafirlər tərəfindən onlara ötürülürdü və bu xəbərləri də çox vaxt imanı zəif olan möminlər yayırdılar. Bu xəbərləri yaydıqlarında ağıllarına da gətirmirdilər ki, bu xəbərlərin yayılması müsəlmanların zəifləməsi və süstlüyünə səbəb ola bilər.
    Peyğəmbər (s) müsəlmanların Ühüd savaşında məğlubiyyətindən sonra davamlı xalqı kafirlərlə cihada çağırırdı. Bir dəstə səy edirdi ki, möminləri cihada getməkdən və Peyğəmbərə (s) qoşulmaqdan çəkindirsin və bu niyyətlə də belə şayiə yayırdılar ki, kafirlər sizin əleyhinizə saysız-hesabsız qoşun toplayıb.
    Allah-Təala bu ayədə vurğulayır ki, bu cür şayiə yaymaq və müsəlmanlar arasında qorxu icad etməyin hamısı Şeytan tərəfindəndir və dostlarının ağzı ilə deyilən söz onun sözləridir.
    Bu zaman (Allah) möminlərə vacib edir ki, bu cür şayiə yayanlardan qorxmasınlar, əgər Allaha imanları varsa, ancaq Ondan qorxsunlar.
    Əl-Hədid - 11
    Bu günkü dünyada, xüsusilə də inqilabi ölkələrdə və xüsusən də bizim ölkəmizdə ki, təkbaşına bütün imperialist qüvvələr qarşısında dayandı və indi də öz istiqlaliyyətini qorumağa səy edir, inqilabi və İslami dəyərləri bütün vücudu ilə yaşatmağa çalışır – bu cür şayiəçilik, söz gəzdirmək geniş ayaq açıb. Münafiqlər və müxaliflər xalq arasındakı vəhdəti sarsıtmaq, onları inqilabın hədəfləri və nəticələrinə bədbin etmək üçün cürbəcür şayiələr çıxardır, sonra da onu yaymağa başlayırlar. Təəssüflər olsun ki, xəbərsiz adamlar bu şayiələri eşitdiklərində müxtəlif niyyətlərlə onu ağız-baağız bir-birilərinə ötürməyə başlayırlar. Ola bilsin bu şayiəni yaymaqda pis bir niyyətləri olmasın, iki dost bir-biri ilə söhbət edirlər, ordan-burdan danışandan sonra həmin şayiəni də nəql edirlər.
    İnsan bir xəbəri söyləyərkən heç bir pis niyyəti olmasa da, diqqət etməlidir ki, o xəbərin faydası var, ya yox, əlavə düşünməlidir ki, əslən o şayiənin əsası var, ya yox? Bəlkə də kimsə o şayiəni mənə söyləməkdə səhv edibdir, ya başqası yalandan o xəbəri ona demişdir. Deməli, xəbəri söyləməzdən qabaq onun düzgünlüyü barədə təhqiq etməliyik, söz söyləyərkən diqqətli olmalı və tələsməməliyik. Belə ki, bir kəs bizim sözümüzü eşidəndə bizə şəkli qalmasın, desin filankəsin sözündə heç bir şəkk-şübhə yoxdur, danışdığı hər söz doğrudur.
    İnsan düşünülmüş və düzgün söz danışmalıdır ki, camaat da ona etimad etsin, camaatın etimadını qazanmaqla cəmiyyətdə şəxsiyyəti, məqamı ucalsın. Əgər kimsə cəmiyyətdə yüksək ictimai mövqe tutmaq istəyirsə, camaatın inamını özünə cəlb etməklə xalq arasında elə yer tutmalıdır ki, camaat onun sözlərinə və rəftarına kamil etimadla yanaşmalıdır və deməlidir: "filankəs boş yerə söz danışmır, onun ağzından çıxan hər söz doğru və düzgündür. Bu cür mövqe həm insanın dünyasına xeyir gətirir, həm də axirətinə. Çünki dünyəvi cəhətdən düzgünlüyün, rəftarda, sözdə diqqətli olmağın xeyri aşkardır, axirətdə xeyir baxımından da doğruluq Allahın razılığına səbəb olur. Buna görə də kiçik bir bəhanə ilə hər eşitdiyimizi danışmamalıyıq. Bütün bunlar bir tərəfə, çox vaxt diqqətsizlik üzündən eşitdiklərimizi hərdən ya əksildir, ya da üstünə nə isə əlavə edirik. Hər doğru, düzgün sözü danışmaq da doğru deyil. Ola bilsin doğru sözü danışmaq məsləhət olmasın, mümkündür kimsənin abrı-həyası xətərə düşsün. Belə olan halda bu iş haram və Allahın qəzəbinə gələn iş olacaqdır. Əlavə olaraq bəzi şayiələr zəif iradəli, süst imanlı şəxslərin dövlət və dövlət məsullarına qarşı bədbin olmaqlarına gətirib çıxarır. Buna görə də bəzi xəbərləri söyləyərkən vəziyyəti, məsləhəti nəzərdə tutmaq lazımdır. Baxıb görmək lazımdır ki, onu söyləməyin səmərəsi var, ya yox? Eşidən adamın bu xəbəri normal həzm etmək, düzgün nəticə çıxarmaq qabiliyyəti var, ya yox? Əlavə, o bu sözü eşidəndən sonra onu olduğu kimi başqalarına da deyə biləcək, yoxsa üstünə də bir-iki kəlmə artırıb, ya əksildib deyəcək, və ya bu sözü bəzi deyilməsi məsləhət olmayan kəslərə də söyləyəcək?
    Davamıında Peyğəmbər (s) buyurur: "- Ey Əbuzər! Zindana salınıb həbsdə olmağa hər şeydən çox dilin haqqı çatır.”
    Bu, Peyğəmbərdən (s) söylənilən başqa bir tərbiyəvi sözdür ki, insanı danışığında daha diqqətli olmağa buyurur, insana tövsiyə edir ki, yersiz söz danışmasın. Bəzi əxlaq üləmaları buyururlar: - Allah-Təala dilin qarşısında dişləri, dişlərin qarşısında isə dodaqları qərar vermişdir. Həqiqətdə dişləri və dodaqları dilin qarşısında xəlq etməklə dili onların arxasında zindanda saxlamağımızı istəmişdir.
    Category: Axirət azuqəsi 2-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) | Views: 518 | Added by: Islam_Kitabxanasi | Rating: 0.0/0
    Total comments: 0
    Only registered users can add comments.
    [ Registration | Login ]

    Quranda axtar
    Quran,Hədis,İslam təlimləri, Fiqh
    Quran
    İstifadəçi girişi
    Login:
    Password:
    Kitabxana əxlaq
    Etiqat, Tarix, Fəlsəfə, Dini yaradıcılıq
    Dost saytlar
  • İslamQadını
  • Günahkar-Bəndə
  • Kitablar yüklə
  • Bölmələr
    Tarix [535]
    Etiqat [869]
    Fəlsəfə [4]
    Dini yaradıcılıq [40]
    Bölmələr
    Quran [585]
    Hədis [253]
    İslam təlimləri [24]
    Fiqh [219]
    Azan vaxtları [1]
    Dua [26]
    Din [13]
    Namaz [10]
    Kateqoriyalar
    Zərif nöqtələr [5]
    Böyük rəhbər ayətullah Xameneinin həyatından əhvalatlar [16]
    Həyat dərsi [5]
    İslam dünyagörüşü - Cəmiyyət və tarix [16]
    İnsan və mənəviyyat [10]
    İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [0]
    Xəbərdarlıq [3]
    “Miratur-rəşad” (hidayət güzgüsü) [15]
    İslamda ailə 2 [16]
    İslamda ailə 1 [16]
    Fəsad sərçeşməsi (Şeytan tələsi) [6]
    İslamda Əxlaq 2 [20]
    İslamda Əxlaq 1 [26]
    İmam Sadiqin (ə) bəyani ilə yaranışın sirləri [8]
    Siddiqeyi-Tahirə (ə) 2 [13]
    Siddiqeyi-Tahirə (ə) 1 [12]
    Ailə səadətinə necə nail olaq? [18]
    Kumeyl duasının şərhi 2 [13]
    Kumeyl duasının şərhi 1 [12]
    Minacatın əzəməti [13]
    Ey ata, ey ana, biz müttəhimik [5]
    Qadın - Fatimə Fatimədir [14]
    Nəsihətlər [26]
    İslam dünyagörüşü - Əbədi həyat [5]
    Din təlimləri 2-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [30]
    Din təlimləri 1-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [31]
    İslam dünyagörüşü - İnsan Quranda [5]
    İnsanı tanımaq [21]
    Axirət azuqəsi 2-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [24]
    Axirət azuqəsi 1-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [19]
    Ariflərdən [9]
    İslam dunyagörüşü İnsan və iman [6]
    Əxlaqi və psixoloji çatışmazlıqların araşdırılması [19]
    İslam və qərb mədəniyyəti [15]
    Əbədi öyüd (ikinci cild) [22]
    Əbədi öyüd (birinci cild) [23]
    İlahi nəsihətlər [15]
    Gəncliyin yeddi səması (zəruri dini biliklər) [9]
    İslamda nümunəvi qadınlar – Fatimə (ə) [149]
    Günahşünaslıq [19]
    Nəfsin saflaşdırılması [24]
    İslamda qəhrəman qadınlar [20]
    Kəramət sahibləri [13]
    Kamil insan [30]
    Şəhadət yatağında Mövlanın (ə) öyüdü [17]
    Rəbbin dərgahında [22]
    İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [11]
    İbrət güzgüsü [14]
    İmam Zamanla görüşənlər [15]
    Allaha doğru [33]
    Allahın elçisi [20]
    Sadiq yol axtaranlar üçün imam Sadiqin (ə) nəsihətləri [29]
    Məhəbbət iksiri [26]
    Hicab [14]
    Kaş valideynlərim biləydi! [14]
    Ayətullahül-üzma Behcətin həyatı [14]
    Nəfsi saflaşdırmadan qabaq özünütanıma [4]
    Övsafül-Əşraf [7]
    Gənc ailələr üçün göstərişlər [6]
    Əxlaq elmində 50 dərs [51]
    İslamda övlad [1]
    Islamda evlənmə və ailə hüququ-2 [11]
    Islamda evlənmə və ailə hüququ-1 [13]
    Rəsmlərimiz
    Copyright MyCorp © 2019