İslam-Kitabxanasıİslam-Kitabxanası

Azan vaxtları
Saytda axtar
Saytın menyusu
Kitabxana əxlaq
Zərif nöqtələr [5]
Böyük rəhbər ayətullah Xameneinin həyatından əhvalatlar [16]
Həyat dərsi [5]
İslam dünyagörüşü - Cəmiyyət və tarix [16]
İnsan və mənəviyyat [10]
İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [0]
Xəbərdarlıq [3]
“Miratur-rəşad” (hidayət güzgüsü) [15]
İslamda ailə 2 [16]
İslamda ailə 1 [16]
Fəsad sərçeşməsi (Şeytan tələsi) [6]
İslamda Əxlaq 2 [20]
İslamda Əxlaq 1 [26]
İmam Sadiqin (ə) bəyani ilə yaranışın sirləri [8]
Siddiqeyi-Tahirə (ə) 2 [13]
Siddiqeyi-Tahirə (ə) 1 [12]
Ailə səadətinə necə nail olaq? [18]
Kumeyl duasının şərhi 2 [13]
Kumeyl duasının şərhi 1 [12]
Minacatın əzəməti [13]
Ey ata, ey ana, biz müttəhimik [5]
Qadın - Fatimə Fatimədir [14]
Nəsihətlər [26]
İslam dünyagörüşü - Əbədi həyat [5]
Din təlimləri 2-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [30]
Din təlimləri 1-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [31]
İslam dünyagörüşü - İnsan Quranda [5]
İnsanı tanımaq [21]
Axirət azuqəsi 2-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [24]
Axirət azuqəsi 1-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [19]
Ariflərdən [9]
İslam dunyagörüşü İnsan və iman [6]
Əxlaqi və psixoloji çatışmazlıqların araşdırılması [19]
İslam və qərb mədəniyyəti [15]
Əbədi öyüd (ikinci cild) [22]
Əbədi öyüd (birinci cild) [23]
İlahi nəsihətlər [15]
Gəncliyin yeddi səması (zəruri dini biliklər) [9]
İslamda nümunəvi qadınlar – Fatimə (ə) [149]
Günahşünaslıq [19]
Nəfsin saflaşdırılması [24]
İslamda qəhrəman qadınlar [20]
Kəramət sahibləri [13]
Kamil insan [30]
Şəhadət yatağında Mövlanın (ə) öyüdü [17]
Rəbbin dərgahında [22]
İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [11]
İbrət güzgüsü [14]
İmam Zamanla görüşənlər [15]
Allaha doğru [33]
Allahın elçisi [20]
Sadiq yol axtaranlar üçün imam Sadiqin (ə) nəsihətləri [29]
Məhəbbət iksiri [26]
Hicab [14]
Kaş valideynlərim biləydi! [14]
Ayətullahül-üzma Behcətin həyatı [14]
Nəfsi saflaşdırmadan qabaq özünütanıma [4]
Övsafül-Əşraf [7]
Gənc ailələr üçün göstərişlər [6]
Əxlaq elmində 50 dərs [51]
İslamda övlad [1]
Islamda evlənmə və ailə hüququ-2 [11]
Islamda evlənmə və ailə hüququ-1 [13]
Bizim sorgumuz
Ramazan ayında oruc tutmusuzmu?
Total of answers: 1826
Saytın menyusu
Şərhlər: 14
Rəsmlər: 618
Əxlaq: 1118
Müxtəlif: 481
Etiqat, Tarix, Fəlsəfə: 1448
Quran, Hədis, İslam təlimləri, Fiqh: 1131
Statistika

Burda olanlar 1
Qonaqlar 1
İstifadəçilər 0
Son qeydiyyatçılar
  • Elvin1986
  • Jafidlop
  • ElvinAliyev1986
  • ZauriceGar
  • Zartysot
  • Gunahsiz1gun
  • Ceyhun630
  • kami
  • artpak2012
  • zeyneb_a_va
  • Main » Files » Tarix » Livan müsəlmanlarının rəhbəri İmam Musa Sədrin həyatı

    Livan müsəlmanlarının rəhbəri İmam Musa Sədrin həyatı
    2012-05-14, 4:25 AM
    İKİNCİ FƏSİL
    LİVANDA İSLAHAT VƏ TƏLAŞ
    Livana səfər
    İmam Musa Sədr Hicri-qəməri 1379-cu il cəmadiul-əvvəl ayında Livanın tanınmış alimlərinin dəvəti ilə bir aylıq Livana yola düşdü. Amma orada mövcud vəziyyəti müşahidə edib, şiələrin və müsəlmanların acınacaqlı vəziyyətindən xəbər tutub məsuliyyət hiss etdi və alimlərin dəvətinə müsbət cavab verərək Livanda qaldı. İmam Musa Sədrin Livandakı fəaliyyətlərinə nəzər salmazdan öncə Livanın həmin vaxtkı coğrafi, siyasi, iqtisadi, ideoloji, məzhəbi vəziyyətini nəzərdən keçirək.
    Coğrafi durum
    Dörd milyon əhalisi olan Livan Asiyanın qərbində, Aralıq dənizinin şərq sahillərində yerləşir. Şimal və qərb tərəfdən Suriya, cənub tərəfdən Fələstinlə qonşudur. Beş dairədən (vilayətdən) ibarətdir: Mərkəzi Cəbəli-Livan, cənubi Livan, Bəqa, Beyrut, şimali Livan. Bu ölkə dəniz səviyyəsindən 3 min metr yüksəklikdədir. Sahəsi on min dörd yüz kvadrat kilometrdir. Livanın paytaxtı Beyrut şəhəridir. Trablos, Cubeyl, Cəvinə, Sur, Seyda, Bəlbək, Zəhlə Livanın tanınmış şəhərləridir. Bu ölkədə kənd təsərrüfatı daha çox inkişaf edib. Xaricə portağal, banan, alma, zeytun, limon və üzüm ixrac olunur. (Şəhid Çəmran, "Livan”, s.29)
    Dini, məzhəbi və siyasi vəziyyət
    Livanda on altı tayfa var və hər tayfanın rəsmi məzhəbi mövcuddur. Onlardan daha çox tanınmışları: Şiə, sünni, dəruzi, maruni məsihilər, katolik məsihilər, protestant məsihilər, ortadoks məsihilər, İncil əhli, ermənilər, siryanilər, protestant ermənilər, siryani ermənilər.
    Bu arada şiələr, sünnilər, məsihlər sayca daha çoxdurlar, əksəriyyəti isə şiələr təşkil edir. Həqiqətdən uzaq statistikalarda isə məsihilərin çoxluğu bildirilir. Hicri-qəməri1340-cı ildə Fransanın müdaxiləsi ilə rəqəmlərdə kütləvi saxtalaşdırma aparıldı. Nəticədə, maruni məsihilər hamıdan çoxsaylı göstərildi. Onlardan sonra sünni müsəlmanlar, üçüncü yerdə şiə müsəlmanlar gəlirdi. Hicri-qəməri1352-ci ildə tayfa qanunu adlı bir qanun təsdiqləndi. Saxta statistika əsasında hakimiyyət üç tayfa arasında bölüşdürüldü: Şiələr iyirmi faiz, sünnilər otuz faiz, məsihilər əlli faiz. Beləcə, ölkənin üç mühüm kürsüsü-prezidentlik, müdafiə nazirliyi, mərkəzi bankın rəisliyi məsihilərə verildi. Yüz nəfər deputat arasında əllisi məsihi, otuzu sünnü, iyirmisi şiə olmalı idi. Başqa dövlət vəzifələri, hətta tələbə qəbulu uyğun nisbət əsasında aparıldı.(Şəhid Çəmran, "Livan”, s.37) Hicri-qəməri1363-cü ildə nəhayət uzun mübarizələrdən sonra Livan zahirən öz müstəqilliyini əldə etdi. Amma məmləkətə yeni bir istismar hakim oldu. Tayfa prinsipləri əsasında hakimiyyət bu gün də davam etməkdədir.
    Siyasi partiyalar
    Livan mühüm siyasi və coğrafi əhəmiyyətə malik olduğundan super güclər, ərəb dövlətləri ona göz dikmişlər. Livan uzun illərdir ki, hegemon qüdrətlərə məxsus siyasi baxışların savaş mərkəzidir.
    Hər bir dövlət Livanda öz siyasi, mədəni, hətta hərbi doktrinasını yeritməyə çalışır. İmam Musa Sədrin fəaliyyətə başladığı dövrdə Livanda yetmişdən artıq sol və sağ yönümlü partiyalar fəaliyyət göstərirdi. Bu partiyaların hər biri hansısa xarici dövlətin himayəsi altında idi. Ən məşhur partiyalar:
    1. Amerika və İsrailin təsiri altında olan "Felanj” adı ilə tanınmış Kətaib partiyası (Rəhbəri Pir Cəmil)
    2. Amerika muzduru, İsrailin həmkarı Kamil Şəmonun Əhrar partiyası;
    3. "Əbu-Urz” adı ilə tanınmış İtan Səfərin Hurasul-hurz partiyası;
    4. Keçmiş sovetlər ittifaqının təsiri altında olan, Corc Havinin rəhbərlik etdiyi Kommunist partiyası;
    5. Kamal Conblat və onun oğlu Vəlid Conblatın rəhbərlik etdiyi sosialist partiyası;
    6. Çinin himayəsi altında olan Kommunist təşkilatı;
    7. Suriyanın təsiri altında olan Asim Qansurənin rəhbərlik etdiyi Suriyanin Bəs partiyası;
    8. İraqın təsiri altında olan, Əbdülməcid Rafiinin rəhbərlik etdiyi İraqın Bəs partiyası;
    9. İbrahim Qəlilatın rəhbərlik etdiyi Əl-Mürabitun partiyası;
    10. Kamal Şətilanın rəhbərlik etdiyi milli fəhlə birliyi;
    11. Ənam Rədin rəhbərlik etdiyi Suriyanın İctimai qüvvələr partiyası.
    Doktor Mustəfa Çəmranın yazdığına əsasən, bu partiyaların hər biri xarici dövlətə bağlı olduğundan kimsə onlara etimad göstərmirdi. Yalnız vəzifə və pul xatirinə bu partiyalara üzv yazılırdılar.
    Unutqanlıq
    Livan xalqı və Livan məmləkətinin böyük tarixi və mədəniyyəti var. Bu mədəniyyəti Livan xalqının Əhli-beyt maarifinə ardıcıllığı ərsəyə gətirmişdir. Uyğun mədəniyyət ilk dəfə həzrət Əlinin (ə) vəfalı yardımçısı Əbuzər Ğəffarinin vasitəsi ilə bütün Livanda kök atmışdır. Şiə dünyasının bir çox adlı-sanlı alimlərinin məhz bu məmləkətdə dünyaya göz açması onun mədəniyyətinin necə bərəkətli olduğunu göstərir. Həmin alimlərdən bəzilərinin adını yada salaq:
    1. Məhəmməd ibn Məkki Dəməşqi Amili ("Lümə” kitabının müəllifi, "Şəhidi-əvvəl”adıyla tanınmış);
    2. Nurəddin Əli ibn Əbdül Əla ("Cameul-məqasid” kitabının müəllifi "Mühəqqiq Kərəki adıyla tanınmış);
    3. Zeynəddin Əli ibn Əhməd Amili ("Şərhi-Lümənin” müəllifi "Şəhid-Sani”adı ilə tanınmış )
    4. Seyid Məhəmməd Amili ("Mədarik”in müəllifi );
    5. Şeyx Həsən ibn Zeynəddin ("Məalim”in müəllifi );
    6. Şeyx Bəhaüddin Amili;
    7. Şeyx Hürr Amili (Vəsailuş-şiənin müəllifi);
    8. Seyid Sədrəddin Amili;
    9. Seyid Əbdül-Hüseyn Şərəfüddin ( "Əl müraciət”in müəllifi )
    Bu elmi, mədəni və tarixi sərmayələr müqabilində Fransa istismarı, sol və sağ partiyaların, eləcə də hökumət orqanlarının ölkə vətəndaşları, xüsusi ilə şiələrlə təhqiramiz rəftarı xalqın biganələşməsi, öz mədəniyyətini unutması, geri qalmış bir xalqa çevrilməsi ilə nəticələndi.
    Varlı və əyyaş insanlar üçün əyləncə mərkəzinə çevrilmiş Beyrut şəhəri əslində şərqin eyş-işrət məkanı olaraq gənc oğlanları və qızları özünə cəzb edirdi. Yoxsulluq və aclıq ucbatından bu şəhərə üz tutan gənclər çarəsizlikdən özlərini azğın adamlara satır, çirkin və qeyri-əxlaqi işlərlə razılaşırdılar. Onlar birdəfəlik öz qövmünü, qəbiləsini, ailəsini tərk edir, atılmış vəziyyətdə yaşayırdı. Beyrut şəhəri məhz açıq-aşkar pozğunluq mərkəzinə çevrildiyindən "şəhərlər gəlini” adlandırılırdı. İstismarçılar öz rəzil mədəniyyətlərini müsəlmanlar arasında yaymaq üçün hər il ilin gözəl qadınını bu şəhərdən seçirdilər.("Livan”, 30-40) Mədəni və iqtisadi yoxsulluq imam Musa Sədrdən öncə elə bir həddə çatmışdı ki, müsəlmanlar öz əqd, toy, dəfn mərasimlərini kilsələrdə keçirir, ölülərini məsihi qəbristanlığında basdırırdılar. Ən acınacaqlısı budur ki, gənclər və savadlı nəsil materialist məktəblərə doğru axışır, bunu özləri üçün fəxr sayaraq öz müsəlmanlıqlarından həqarət duyurdular. Müsəlmanlıq bədbəxtlik, məhrumiyyət amili kimi tanınırdı. Bəli, imam Musa Sədr məhz belə bir durumda Livana daxil oldu.
    İlkin fəaliyyətlər
    İmam Musa Sədrin Livandakı fəaliyyətlərini dörd prinsip üzərində təsvir etmək olar:
    a) Mədəniyyət-din: İmam Musa Sədr Livana daxil olduğu andan əsaslı və dəqiq bir proqramla hərəkət etməyə başladı. O ardıcıl şəkildə məscidlərdə, məktəblərdə, universitetlərdə, sair ictimai mərkəzlərdə nitq söyləyir, faydalı siniflər təşkil edərək gənc nəsli məlumatlandırmağa çalışırdı. Qısa bir müddətdə bir çox müsəlman və məsihi gənclər imam Musa Sədrin qurtuluş müjdəli düşüncəsinin təsiri altına düşdü. Beləcə, mədrəsələr, məktəblər, universitetlər qərb mədəniyyətinə qarşı polad səngərlərə çevrildi.
    b) İqtisadiyyat-mədəniyyət: İmam Musa Sədr mədəni işlərlə yanaşı xalqın iqtisadi problemlərinə də diqqət yetirirdi. Əslində bu iki yönümü bir-birindən ayrılmaz sayır və deyirdi: "Ümumi şəkildə Livan xalqının yaşayış səviyyəsini yaxşılaşdırmaq, xüsusi ilə müsəlmanların elmi səviyyəsini yüksəltmək mənim dini vəzifəmdir. Mən əminəm ki, hazırkı maddi durumla düşüncə səviyyəsini qaldırmaq olmaz...”("Savakın məlumatları”, c.1, s.333) Bu səbəbdən də o əsaslı bir addım ataraq təhsil, tərbiyə və iqtisad mərkəzlərini hərəkətə gətirməyə başladı. Aşağıdakı işlər nəzərdə tutulurdu:
    1. Cəbəli-amilin peşə məktəbi gənc oğlanlara xarratlıq, dülgərlik və qaynaqçılığı öyrətsin;
    2. Mərhum Şərəfüddinin yoxsullara yardım cəmiyyətinin fəallaşdırılması, həqiqi ehtiyaclıların müəyyənləşdirilməsi, onlar üçün təlim-tərbiyə işləri;
    3. Yoxsul və himayəsiz qalmış qızlara dərzilik, toxuculuq, əl işləri öyrətmək üçün qızlar evinin təsisi;
    4. Tibb bacıları hazırlayan müəssisələr və qızlar üçün münasib iş yerlərinin açılması;
    5. Xalçaçılıq sənətini öyrədən müəssisələr, ehtiyaclılar üçün bu sahədə iş yerlərinin açılması;
    6. Yoxsul sinfin sağlamlığına xidmət üçün tibbi mərkəzlərin açılması;
    7. İslamın düzgün təbliği üçün elmi hövzələrin təsisi;
    8. Qadınların problemlərinin həlli üçün qadın təşkilatlarının təsisi;
    9. Kimsəsiz uşaqların himayəyə alınması üçün yetimxanaların təsisi;
    10. Savadsızlıqla mübarizə müəssisələrinin təsisi;
    11. Əlillər evinin təşkili;
    12. İdman mərkəzlərinin açılması, gənclərin ruhi, psixoloji, hərbi hazırlığının təşkili.
    Nəzərdə tutulan mərkəzlərin açılışı istiqamətində fəaliyyətlər həmin dövrdə Livan müsəlmanlarının iqtisadi dirçəlişində mühüm rol oynadı. İqtisadi inkişaf gücləndi, insanların nikbinliyi artdı. İmam Musa Sədrin proqramları və fəaliyyətləri bu gün də Livan dövləti üçün nümunədir. Ölkənin iqtisadi dirçəlişi üçün uyğun iqtisadi proqramlardan istifadə edilir.
    v) Siyasət-təşkilatçılıq: İmam Musa Sədr öz fəaliyyətlərinin üçüncü mərhələsində daha əsaslı bir proqram üzrə "Livan şiələrinin ali məclisi” adı altında məclis təsis etdi. Bu tarixi addımın səbəbi Musa Sədrin özünün şiə olması deyildi. Sadəcə, ölkədə şiələrin vəziyyəti sünni və məsihilərin vəziyyətindən daha acınacaqlı idi.
    Həmin dövrdə mövcud on beş firqə azlıqda olsa da, onların hər birinin rəsmi qurumu və rəhbərliyi vardı. Bu qurum və rəhbərlik öz üzvlərinin haqlarını müdafiə edirdi. Şiələrinsə heç bir təşkilatı yox idi. İmam Musa Sədr Hicri-qəməri1386-cı il Rəbiüs-sani ayının 27-də Beyrutda keçirdiyi böyük mətbuat konfransında şiələrin problemlərini mütəxəssiscəsinə, rəqəmlər əsasında açıqladı. Sonra bu problemlərin həlli üçün Livanda rəsmi şiə məclisinə ehtiyac olduğunu bildirdi. Müxtəlif fərdlərin və qrupların ciddi müxalifətinə baxmayaraq, nəhayət, imam Musa Sədrin təklifi məclisdəki şiə nümayəndələr tərəfindən rəsmi layihə şəklində təqdim olundu. Layihə müzakirə olunaraq h.q. 1387-ci ilin Səfər ayında təsdiq edildi. Uyğun proqram əsasında şiələrə ilk dəfə icazə verildi ki, öz haqlarının müdafiəsi üçün şiə məclisi təşkil etsinlər. Belə ki, ali şiə məclisi h.q. 1389-cu ilin yayında böyük şiə alimlərindən doqquz nəfərlik şəri heyət, on iki nəfərlik icra heyəti seçməklə rəsmi işə başladı. Həmin il ciddi bir yığıncaqda şəri və icraçı heyət üzvlərinin əksəriyyətinin rəyi ilə imam Musa Sədr ali məclisin rəisi seçildi. Rəyasət üçün altı il vaxt nəzərdə tutuldu. H.q. 1399-cu ilin səfər ayında bu müddət dəyişdirildi və imam Musa Sədr altımış beş yaşınadək uyğun məsuliyyəti öhdəsinə götürdü. O, dörd il ardıcıl şəkildə fəal çalışdı və sübut etdi ki, bu məclis prezidentdən, baş nazirdən, məclisdən daha çox fəal olmuşdur. O, şiələrə məxsus olsa da, Livanın bütün məhrumlarına və ehtiyaclılarına kömək üçün ciddi təlaşlar göstərmişdir.("Məhrumların ümidi” )
    d) Əqidə-ordu: İmam Musa Sədrin əsas proqramının dördüncü mərhələsi əqidə və hərb yönümlü iki mərkəzin təşkili idi. Bu mərkəzlərdən biri "yoxsullar hərəkatı” digəri, "əməl hərb təşkilatı” adlanırdı. Livan mühitində istənilən bir partiya və siyasi təşkilat xaricdən ideoloji və maddi dəstək alırdı. Yoxsullar hərəkatı ilk azad hərəkat oldu. "Nə şərq, nə də qərb” şüarı ilə 1391-ci ildə fəaliyyətə başlayan bu hərəkat ölkədəki ideoloji, mədəni və əxlaqi boşluğu doldurmağa çalışırdı. Məhz bu hərəkatın təlaşları sayəsində insanlar İslam maarifi ilə yaxından tanış olurdu. Həftə və ay ərzində çeşidli siniflər təşkil olunur, Seyid Məhəmməd Hüseyn Fəzlullah, Şeyx Mehdi Şəmsuddin, imam Musa Sədr, şəhid doktor Mustafa Çəmran kimi alimlərin vücudu sayəsində gənc nəsil həqiqətdən xəbər tuturdu. Yoxsullar hərəkatı tədricən öz fəaliyyət dairəsini genişləndirdi. İnsanlar hərəkatın nümayəndəlikləri qarşısında növbədə dayanır, adlarını qeyd etdirirdilər; qısa bir müddətdə cənub məntəqəsində üzvlərin sayı artdı, böyük şəhərlərdə, xüsusi ilə paytaxtda hərəkata qoşulanların sayı çoxaldı. Dörd il sonra, "Yoxsullar hərəkatında saysız islamçı və inqilabçı gənclər tərbiyə olunduğu bir vaxt imam Musa Sədr növbəti bir addım ataraq Hicri-qəməri 1395-ci ilin məhərrəm ayında imam Hüseyn (ə) qiyamı mövzusundakı çıxışlarından birində "Əməl” hərbi təşkilatının təsisi barədə məlumat verdi. Həmin vaxt əksər solçu və sağçı firqələrin və qrupların silahlı dəstələri vardı. Lakin bu qrupların ideoloji xətti olmadığından xarici təcavüzlərin qarşısını ala bilmirdilər. Bu səbəbdən də Livan sərhədləri çox asanlıqla tapdalanırdı. Bəlkə də ölkədəki milli və dini qarşıdurmaların əsas amili xaricə bağlı olan partiyaların özü idi.
    Əməl hərbi təşkilatı Livanda əmin-amanlığı təmin etmək üçün səhnəyə daxil oldu və öz vəzifəsini müvəffəqiyyətlə yerinə yetirdi. Artıq bu təşkilatın fəaliyyəti düşmənləri qəzəbləndirirdi. Bu hərbi mərkəzdə əvvəlcə Cəbəli-amildəki peşə məktəbinin və yoxsullar hərəkatının yetmişədək gənci toplanmışdı. Onlar Bəlbək tabeliyində olan Yəmunə qəsəbəsində fəaliyyətə başladılar. Bir müddət sonra Fələstin Fəth təşkilatının həmkarlığı və yardımı ilə Əməl "Eynun-nəbiyyə” adlı böyük təlim mərkəzinə köçdü.(Şəhid Çəmran "Livan”, s.99) Əməl yeddi ay gizli fəaliyyət göstərdi. Hicri-qəməri 1354-cü ildə tank əleyhinə minalardan istifadə qaydalarını öyrənərkən minalardan biri partladı və təşkilatın iyirmi yeddi öncül gənci şəhadətə çatdı. Bu partlayış əməl təşkilatının fəaliyyətini üzə çıxardı. Həmin hadisədən sonra Eynun-nəbiyyə təlim mərkəzi ləğv olundu, mərkəz "Cənata” adlı başqa bir məntəqəyə köçürüldü. Fəal hərbi qüvvələrin təlimi davam etdirildi.
    Digər bir tərəfdən, şiələrin hərbi gücü artdıqca solçu və sağçı qüvvələr öz varlıqları üçün təhlükə hiss edirdilər. Onlar Livan dövləti ilə əl-ələ verib müxtəlif üsullarla Əməl hərbi təşkilatını zəiflətməyə çalışırdılar.
    Fitnə şəraitləri
    1970-ci ilin qanlı sentyabr hadisələrində İordaniya ərazisində yerləşmiş on beş minlik fələstinli qırğına məruz qaldı və sağ qalanlar həmin məntəqəni tərk edib Livana sığındılar. Həmin vaxt cənubdakı şiələr imam Musa Sədrin tövsiyəsi ilə fələstinlilərin istiqbalına çıxdı. Onlara evlər, torpaqlar, düşərgələr verildi. Fələstinlilərlə həmrəylik nümayişləri keçirildi. Qısa bir müddətdə fələstinlilər Livanda məskunlaşıb oradan İsrail əleyhinə pərakəndə hərbi əməliyyatlar keçirməyə başladılar. Digər bir tərəfdən, müsəlman fələstinlilərin cənub şiələri ilə Musa Sədrin rəhbərliyi altında birləşməsi İsraillilərin narahatçılığını iki qat artırdı, Livan dövləti, sol və sağ partiyaları qorxuya saldı.
    Uyğun qruplar Livan dövləti ilə həmkarlıq edib İsrailə dolayısı ilə arxa durdular, birləşmiş bir cəbhə yaratdılar. Bu cəbhə şiələrə qarşı qətl-qarət törətməklə onlar üzərindəki hakimiyyətini qorumağa çalışırdı. Bu səbəbdən də müxtəlif bəhanələrlə partiyalar və məzhəblər arasında daxili çəkişmələr şölələndi. Daxili təlaşların mühüm səbəblərindən biri solçu və sağçı partiya rəhbərlərinin Livanı parçalamaq istəyi idi. Kətaib partiyası başçıları İsrailin aşkar muzdurları kimi çıxış edərək Livanın məsihilər yaşayan məntəqəsində maruni hökuməti təşkil etmək istəyirdilər. Onların bu planı İsrail tərəfindən himayə olunurdu. Kamal Conblatın rəhbərlik etdiyi bəzi solçu partiyalar Livanın cənubunda kommunist rejim yaratmağa çalışırdı. Sovetlər ittifaqı Sur və Seyda körfəzlərinin işğalı müqabilində onlara öz himayəsini təklif edirdi. Beləcə düşmənin ilkin hədəfi imam Musa Sədrin rəhbərlik etdiyi şiələrin məhvi idi. Növbəti addım Livanın parçalanmasına yönəlmişdi. Bu iki mühüm məqsədə çatmaq üçün ara qızışdırılır, fitnə-fəsad yaradılırdı. Həmin fitnələri xülasə şəkildə nəzərdən keçirək. Şəhid doktor Mustafa Çəmran deyirdi: "Livan hadisələri girdabında olmayan bir şəxs imam Musa Sədr hərəkatının mahiyyətini dərk edə bilməz.”(Şəhid Çəmran, "Livan”, s.95)
    1. Ordu tərəfindən qırğın
    1973-cü ildə Corc Həbəşin rəhbərlik etdiyi xalq cəbhəsindən bir neçə fərd partlayış törətmək istədilər. Amma partlayışdan öncə terrorçular həbs olundu. Xalq cəbhəsi həmin şəxslərin azadlığa buraxılmasını tələb etdi. Livan dövləti müqəssirləri azad etməkdən boyun qaçırdı. Cavab olaraq cəbhə üzvləri Livan ordusunun bir zabit və bir əsgərini girov götürdü. Onları Səbra düşərgəsinə apardılar. Bunun ardınca Livan ordusu toplardan istifadə etməklə Səbradakı Fələstin düşərgəsini bombaladı. On dörd gün havadan və yerdən atəşlər davam etdi. Həmin vaxt Suriya qoşunu fələstinlilərin müdafiəsinə qalxaraq Livana daxil oldu. Bir neçə şəhər ələ keçirildi. Elə həmin vaxt İsrail münasib fürsətdən istifadə edib Livanın cənubuna hücum etdi. Zahirən bu fitnəni Fələstinə aid bir təşkilat törətsə də, imam Musa Sədr Fələstin xalqının xeyrini və bütün müsəlmanların məsləhətini nəzərə alaraq məsələyə qatışdı. Öncə bəyanat verərək Livan ordusuna müraciət etdi. Bombardmanlar davam edəcəyi təqdirdə əks tədbirlərin görüləcəyi ilə hədələdi. Məzhəb rəhbərlərindən tələb etdi ki, Fələstinin müdafiə komitələrini yaratsınlar. Sonra Suriyanın prezidenti Hafiz Əsədlə əlaqə saxlayıb Suriya qoşunlarının Livandan çıxmasına nail oldu. Beləcə, hər iki tərəfə təsir göstərməklə Livan dövləti ilə Fələstin mübarizləri arasında atəşkəsə müvəffəq oldu. Diqqət müştərək düşmənə (İsrailə) yönəldi.
    2. Fələstinlilərin bədnam olunması
    1974-cü ildə ilk dəfə Fələstin mövzusunun birləşmiş millətlər təşkilatında müzakirəsi üçün şərait yarandı. Bu tarixi yığıncağın nəticəsi fələstinlilərin xeyrinə oldu. Ona görə də İsrailin təhlükəsizlik orqanları aranı qatmaq üçün ciddi təlaşlara başladılar. Onlar fələstinliləri terrorist kimi tanıtmağa çalışır, fələstinli rəhbərlərin beynəlxalq məclislərdə iştirakına mane olurdu, fitnələr törətməklə məsihilərlə fələstinliləri bir-birinə qarşı qoyur, münasibətləri qızışdırırdılar. Nəzərdə tutulmuş iclasdan bir ay qabaq Kətaib partiyasının muzdurları Beyrut ərazisində on bir fələstinlini qətlə yetirdilər. Artıq qarşıdurma üçün tam şərait yaranmışdı. Həmin vaxt Yasir Ərəfat imam Musa Sədrə müraciət etdi, o da öz növbəsində şücaətli bir addım ataraq Kətaib rəhbəri Pir Cəmillə təmas saxladı. Məntəqədə sülh bərqərar oldu. Bir ay sonra beynəlxalq iclas keçirildi və tarixdə ilk dəfə dünyanın 105 ölkəsi Fələstin millətini rəsmi şəkildə tanıdı. Bu qələbə Fələstin xalqı üçün olduqca dəyərli idi.(Şəhid Çəmran, "Livan”, s.146)
    3. Başqa bir fitnə
    1975-ci ilin mart ayında Seyda əhalisi Məruf Sədin rəhbərliyi ilə böyük nümayiş keçirtdilər. Onlar Amerika şirkətləri tərəfindən hüquqları tapdanmış balıqçıların müdafiəsinə qalxmışdı. Fitnəkarlar dərhal işə başladılar. Məruf Səd nümayişçilər arasında şəhadətə yetirildi. Atəş hərbi qüvvələr tərəfindən açıldığı üçün xalq və ordu arasında qarşıdurma yarandı. Həmin vaxt Kətaib firqəsi də orduya tərəfdarlıq bəhanəsi ilə xalqa qarşı çıxdı. Bu qırğın o qədər əhatəli oldu ki, hətta, milli, siyasi və məzhəbi yönümlü şəxsiyyətlər meydanı tərk etdi, səsini çıxara bilmədi. Xalq da onların ardınca tutduğu mövqelərdən geri çəkildi.
    Həmin vaxt imam Musa Sədr yeganə şəxsiyyət idi ki, Məruf Sədin dəfnində iştirak üçün xalqı ürəkləndirdi. O uyğun mərasimdəki çıxışında orduya müraciətlə dedi: "Ordu xalqın keşikçisi, vətənin müdafiəçisi olmalıdır. Onun vəzifəsi ölkənin sərhədlərini qorumaqdır. Əgər cənub sərhədlərdə İsrailə sıxılası güllə milli mübariz, azad insan Məruf Sədi qanına qəltan edəcəksə, əgər ordu bir dəstənin əlində alət olacaqsa, belə bir ordunun həmişəlik məhvi daha yaxşıdır...”
    İmam Musa Sədrin orduya qarşı çıxışları yenidən fəaliyyətləri gücləndirdi, xalq səhnəyə çıxdı. Düşmənlərin xalqı səhnədən çıxartmaqla bağlı planları puça çıxdı, nəhayət əmin-amanlıq ölkəyə qayıtdı.
    4. Eynur-rəmanə faciəsi
    Nisbi sakitlikdən çox keçməmiş bir çox qruplar Kətaib firqəsinin başçılığı ilə aranı qızışdırmağa başladılar. Silah dolu gəmilər Livana yan aldı. Firqələr silahlandırıldı. İslam dini və Fələstinə qarşı təbliğatlar şiddətləndi. Müsəlmanlar qətl-qarətdə ittiham olundu. Livanın cənubundakı əhali Fələstinə himayədarlıqda suçlandı, xain adlandırıldı. Soyuq müharibə zirvə həddinə çatdı. Livan böyük bir partlayış vəziyyətinə gəlib çıxmışdı. Məqsəd aydın idi. Onlar yenidən Fələstini meydana sürükləmək, İsrailə bəhanə vermək, fələstinliləri qətli-am etməklə bu işğal olmuş ölkəni tarix səhifəsindən həmişəlik silmək istəyirdilər. 1975-ci il aprel ayının on üçündə günortaya yaxın faciəli bir hadisə baş verdi. Livanlı və fələstinli sərnişinləri aparan avtobus Eynur-rəmanədə Kətaib kilsəsinin qarşısından keçərkən vəhşi hücuma məruz qaldı, sərnişinlərin hamısı öldürüldü. Qətlə yetirilənlərin cəsədləri saatlarla yerdə qaldı. Bu hadisə müsəlmanları çox qəzəbləndirdi. Həmin vaxt daim ara qızışdıran solçu partiyalar intiqam məqsədi ilə meydana daxil oldular. Məzhəblər və firqələr arası savaş yenidən alovlandı. İmam Musa Sədr bütün nüfuz və gücünü işə saldı, tərəflərdən atəşkəs üçün razılıq aldı. Sonra o, siyasi və əxlaqi təzyiqlərlə qarşı tərəfləri müzakirə masası arxasına oturda bildi. Atəşkəs sülhə çevrildi. Hətta Kətaib firqəsi çıxılmaz vəziyyətdə qalıb cinayətinə görə üzr istədi. Bu firqə öhdəsinə götürdü ki, avtobusa hücum çəkmiş on dörd silahlı şəxs məhkəmə orqanlarına təhvil verilsin. Solçu partiyalarsa öncə barışığa getmirdilər. Onlar qətiyyətlə savaş istəyirdilər. Amma İmam Musa Sədrin sülhə doğru atdığı addımlar qarşısında çarəsiz qalıb sülh müqaviləsini imzaladılar. Solçu partiya rəhbərlərindən biri olan Kamal Conblat iclasdan çıxarkən imam Musa Sədrə dedi: "Sən çox sevilirsən! Çox şöhrətli olmusan. Amma qazandığın şöhrəti qorumaq istəsən, sülhdən yox, savaşdan danışmalısan!” İmam Musa Sədr onun cavabında dedi: "Mən şəxsi şöhrət yox, bədbəxt millətin xoşbəxtliyi üçün çalışıram.”
    Qeyd etməliyik ki, bu atəşkəs firqələr tərəfindən on səkkiz dəfə pozuldu. Nəhayət imam Musa Sədrin ciddi təlaşları sayəsində sülh yarandı.("Məhrumların ümidi”)
    5. Fitnəkar qətllər
    Atəşkəsin pozulduğu son faciəli hadisə fitnəkar qətllərlə sonuclandı. Solçu və sağçı partiyalar xalq arasında müharibə alovunu qızışdırmaq üçün müsəlman məntəqələrində məsihiləri, məsihi məntəqələrində müsəlmanları qətlə yetirməyə başladılar. Belə bir məqamda məsihilər sağçı, müsəlmanlar isə solçu partiyalara sığınıb silah əldə etməyə məcbur idilər. Fitnəkarlıq və məzhəbi qarşıdurma alovu Livanı görünməmiş bir həddə ağuşuna aldı.
    Həmin vaxt imam Musa Sədr Allaha təvəkküllə, kamil ixlasla meydana daxil olub, Livanın müxtəlif şəhərlərinə səfərə çıxdı. O müsəlmanların və məsihilərin müxtəlif toplantılarında çıxış edir, düşmənin fitnəkar planlarını açıqlayırdı. O tərəfləri düşmən qarşısında müvafiq cəbhədə birləşməyə dəvət edirdi. Qəbilə və məzhəb ixtilaflarının zirvə həddinə çatdığı Bəlbək şəhərində çıxış edən imam Musa Sədr dedi: "Əgər Beyrutda mənim oğlumu öldürsələr, icazə vermərəm ki, Bəlbəkdə günahsız bir məsihidən intiqam alsınlar. Çünki bu iki hadisə arasında heç bir əlaqə yoxdur. Müsəlman da məsihi də bu millətin düşmənləri tərəfindən qətlə yetirilmişdir.”(Şəhid Çəmran "Livan”, s.182)İmam Musa Sədr bu çıxışı ilə böyük müvəffəqiyyət əldə etsə də, solçu firqələr və onların qəzetləri məhz həmin cümləni şüar edərək imam Musa Sədri məsihilərə tərəfdarlıqda ittiham etdilər. Amma o, bu kimi hadisələrdən sarsılıb ümidini itirmədi; qardaş qırğınına son qoymaq, etibarlı sabitlik yaratmaq üçün misilsiz və tarixi bir addım atdı. 1975-ci ilin iyun ayında Beyrutun Amiliyyə məscidində aclıq aksiyasına başladı. Bu tarixi bir bəyanatda öz istəklərini bir neçə bənddə şərh edib bildirdi ki, bu bəndlər həyata keçənədək aclığı dayandırmayacaq. Bəyanatdakı şərtlər:
    1. Qırğının dayandırılması, bütün qüvvələr tərəfindən atəşkəsin qəbulu;
    2. Solçu və sağçıların iştirakı olmadan müvəqqəti hökumətin qəbulu;
    3. Törədilmiş hadisələri araşdırıb cinayətkarları cəzalandırmaq üçün təftiş komitəsinin yaradılması;
    4. Xalqa dəymiş ziyanı təyin edib ödəmək üçün müvafiq komitənin təsis edilməsi;
    5. İmkansızlara yardım komitəsinin təşkili.
    Xalq arasında müxtəlif təbəqələr aksiyaya qoşuldu. Bəlbək kimi böyük şəhərlərdən minlərlə insan Beyruta gəlib imam Musa Sədrə qoşuldu. Yaxşı fikirdə olmayanlar yanacaq doldurma məntəqələrində benzinin satışın qadağan etdilər. Dövlət radiosu Beyrutun böhranlı olduğunu elan etdi və bu şəhərin küçələrindəki qarşıdurmalardan xəbər verdi. Lakin bütün bu təbliğatlara baxmayaraq, xalq imam Musa Sədri himayə edəcəyini bəyan etdi. Aksiyanın ikinci günü məsihilər bir sıra bəyanatlarla imam Musa Sədrin təklif etdiyi hökumət planını himayə etdilər. Məsihilərin bir çoxu öz kilsələrində aclıq aksiyasına başladılar. Müsəlmanların da bir çoxu kilsələrə gedib onlara qoşuldular. Üçüncü gün məsihilərin böyük şəxsiyyətləri Amiliyyə məscidində imam Musa Sədrin görüşünə tələsdilər. Livanın əksər böyükləri, siyasətçilər, sünnə əhlinin rəhbəri Həsən Xalid, Yasir Ərəfat, Suriyanın xarici işlər naziri Xəddam onu himayə etmək üçün Amiliyyə məscidinə getdilər.
    Aksiya zamanı xalq məscidin ətrafına toplanmışdı. Onlarda qəribə əhval-ruhiyyə mövcud idi. İmam Musa Sədr onlara təmiz və aydın nitq söyləyirdi. Bu zaman məqsədsiz solçu və sağçı partiyalar havadan və yerdən atəş açmağa başladılar. Kətaib partiyasından olanlar qumbara atanlardan atəş açmaqla imam Musa Sədrin oyadıcı səsinin xalqın qulağına çatmamasına çalışırdılar. Solçu partiyalar (müsəlman kommunistlər) şayiə yaymaqla onu qorxaq kimi tanıtdırmağa çalışırdılar. Onlar deyirdi ki, sən dünənədək "silah kişinin zinətidir” deyirdin. Necə oldu ki, bu gün məscidin küncündə gizlənib sülhdən dəm vurursan?! Lakin sonda onun ixlası öz təsirini göstərdi. Şiə, sünni və məsihilərdən ibarət xalq toplusu bu sülhsevər insana qoşuldular. Ümumi qəzəbin coşduğunu görən dövlət də çarəsiz qalaraq imam Musa Sədrin tələblərinə təslim oldu. Beləliklə, onun təklif etdiyi hökumətin təşkil olunmasına zəmin yarandı.
    Dördüncü gün imam Musa Sədr aclıq aksiyasını dayandırdı. O, xalqa öz təşəkkürünü bildirdiyi bəyanatında belə əlavə etdi: "...Mən istədim və məsciddə aksiyaya başladım. Bununla da Livan xalqına və bütün dünyaya sübut etdim ki, bu ölkədə odlu silahdan daha kəsərli olan başqa bir silah var. Bu iman, vicdan və agahlıq silahıdır! Livanın şərəfli və vətənpərvər əhalisinin əksər hissəsi bu silahla silahlanmışdır...” ("İmam Musa Sədr”, s. 184)
    6. Zəhlə faciəsi
    Düşmənin fitnəsi davam edirdi. Onlar Livan xalqının əmin-amanlıqda olması ilə razılaşa bilmirdilər. Fitnə törədib, qətl-qarət etmək üçün ən kiçik fürsətlərdən mümkün qədər istifadə edirdilər. 1975-ci il iyul ayının iyirmisi, şənbə günü (1395-ci il Rəcəb ayının onu) Zəhlə şəhərinin çayxanalarından birində bir müsəlmanla bir neçə məsihi arasında mübahisə yarandı. Nəticədə müsəlman kişi qətlə yetirildi. Məhkəmə hadisəni araşdırdıqdan sonra iki nəfəri ölümə məhkum edib həbs etdi. Şəhər məsihiləri bu həbsə etiraz edib, hücum çəkərək məhkumları həbsxanadan azad etdilər. Başqa bir tərəfdən qəzəbli müsəlmanlar meydana atıldılar. Yenidən qarşıdurmalar başlandı. Qısa bir müddətdə baş vermiş qarşıdurmalar Trablos və Beyrut kimi böyük şəhərlərdə də özünü göstərdi. Kətaib partiyası fürsətdən istifadə edib kütləvi şəkildə şiə qırğınına başladı. Bu fitnə on gün ərzində davam etdi. Bu müddətdə yalnız başı kəsilənlərin sayı iki yüzü ötdü. Şəhid Doktor Mustafa Çəmran bu növ qətllərdən möcüzəvi şəkildə qurtulmuş şəxslərdən idi. Bu acı hadisədə 7 min nəfər öldü və 20 min nəfər yaralandı. Beləliklə, Livan yenidən süqut astanasına yuvarlandı.("Livan”, şəhid Çəmran, s.194)
    Bu arada bütün dinlər və məzhəblərdə siyasət, məzhəb və mədəniyyət xadimləri arasında ilk və son söz deyə bilən yeganə şəxs yenə də imam Musa Sədr idi. O, son zamanlar özünün dəstəyi ilə baş nazir təyin edilmiş Rəşid Kərami ilə məşvərət edib televiziyaya çıxdı; məhəbbətli çıxışına Quran və İncil tilavəti ilə başladı. İmam Əlinin (ə) Nəhcül-bəlağədəki hikmətli sözlərinə əsaslanaraq müsəlmanlarla məsihilər arasında sülh və birliyin qorunmasının zəruriliyini açıqladı. O, bəşəriyyəti istismar edən xəyanətkar sövdagərlərin baş vermiş qarşıdurmadakı roluna işarə etdi. Onun çıxışı xalqa çox təsirli oldu. Daha çox düşmənin təhriki nəticəsində baş vermiş bu qədər böyük qırğından sonra tərəflər müharibəyə son qoymağı qərara aldılar. Sabahı gün Livana sülh və əmin-amanlıq hökm edirdi.
    7. Fələstinin daim himayə olunması
    Bu qarşıdurmalarda düşmənin məqsədi müsəlmanları, məsihiləri, xüsusi ilə də fələstinliləri bir-birlərinin canına salıb, Nildən Fərata kimi ərazini qəsb etməyə zəmin yaratmaq idi. İmam Musa Sədr bütün bu hiylələrdən xəbərdar idi. O daim Fələstini bu fitnələrdən qorumağa çalışırdı. Bu səbəbdən də özünü və mübariz şiələri onlara sipər edib, düşmənlərin bəhanələrini kəsirdilər. Bu fədakarlıqlar şiələr üçün çoxsaylı şəhidlər və maddi xəsarətlər bahasına başa gəlsə də, onların məzlum simasına edilmiş töhmətləri aradan götürdü. Sübut olundu ki, şiələr Fələstinin ən yaxşı, ən rəhimli hamiləridir və onlar Fələstin üçün canlarından belə keçirlər.
    İmam Musa Sədr daim Fələstinin aqibəti haqda düşünürdü. O, iştirak etdiyi məclislərdə qətiyyətlə bildirirdi ki, biz Fələstin məsələsini qorxub-çəkinmədən öhdəmizə götürməli və bu yolda qurban verməkdən çəkinməməliyik.("Məcəlleye süruş”, n.116, s.32) O, Fələstin məsələsini çox geniş şəkildə bəyan edirdi: "Fələstinin azadlığı üçün çalışmaq islami, məsihi müqəddəsliklərin azadlığı və insani hürriyyət yolunda çalışmaqdır. Bu həmçinin yer üzündə Allah adının pak qalması üçün mücadilədir. Çünki sionizm öz rəftarları ilə Allahın adını ləkələyir...”(Həmin mənbə)
    Category: Livan müsəlmanlarının rəhbəri İmam Musa Sədrin həyatı | Added by: Islam_Kitabxanasi
    Views: 470 | Downloads: 0 | Rating: 0.0/0
    Total comments: 0
    Only registered users can add comments.
    [ Registration | Login ]

    Quranda axtar
    Quran,Hədis,İslam təlimləri, Fiqh
    Quran
    İstifadəçi girişi
    Login:
    Password:
    Kitabxana əxlaq
    Etiqat, Tarix, Fəlsəfə, Dini yaradıcılıq
    Dost saytlar
  • İslamQadını
  • Günahkar-Bəndə
  • Kitablar yüklə
  • Bölmələr
    Tarix [535]
    Etiqat [869]
    Fəlsəfə [4]
    Dini yaradıcılıq [40]
    Bölmələr
    Quran [585]
    Hədis [253]
    İslam təlimləri [24]
    Fiqh [219]
    Azan vaxtları [1]
    Dua [26]
    Din [13]
    Namaz [10]
    Kateqoriyalar
    Böyük qeybət dövründə alimlərin məqami [6]
    Tarixi və dini bəhslər (şübhələrə cavab) [5]
    Buxari və Müslümün səhihlərinə bir baxış 1 [21]
    Təhlükəylə üz-üzə [2]
    Beytül-əhzan (Həzrət Fatimeyi-Zəhranın (s) həyatı) [16]
    İmam Həsən (ə) və İmam Hüseynin (ə) başına nələr gəldi? [26]
    İmam Məhdi (ə) barəsində təhqiqat [3]
    Vilayət günəşi (2-ci cild) [16]
    Vilayət günəşi (1-ci cild) [25]
    Ziyarətmnamələr [10]
    Sәfәvilәr tаriхi (zühurdаn süqutаdәk) (2-ci cild) [19]
    Sәfәvilәr tаriхi (zühurdаn süqutаdәk) (1-ci cild) [17]
    Vəhhabi əqidəsinə əqli bir baxış (5-ci cild) [6]
    Vəhhabi əqidəsinə əqli bir baxış (4-cü cild) [5]
    Vəhhabi əqidəsinə əqli bir baxış (3-cü cild) [4]
    Vəhhabi əqidəsinə əqli bir baxış (2-ci cild) [9]
    Vəhhabi əqidəsinə əqli bir baxış (1-ci cild) [8]
    Vəhhabiliyin siyasi tarixi [24]
    Peyğəmbərlərin həyatı [28]
    İslamda şiəlik [19]
    Peyğəmbərin (s) davranışlarına bir baxış [14]
    İmam Xomeyni (r) əsri [36]
    İslаm tаrixi və təhlillər [18]
    Erməni Müsəlman davası (1905) [12]
    Seyyidüş-şühəda Həmzənin həyatı [5]
    Meysəm Təmmarın həyatı [4]
    Həbib ibn Məzahirin həyatı [3]
    İmam Məhdi əleyhissəlamın həyatı [3]
    İmam Həsən Əskəri əleyhissəlamın həyatı [2]
    İmam Əliyyən-Nəqi əleyhissəlamın həyatı [3]
    İmam Riza əleyhissəlamın həyatı [5]
    Bilalın həyatı [2]
    İmam Məhəmməd Təqi əleyhissəlamın həyatı [2]
    İmam Museyi-Kazim əleyhissəlamın həyatı [3]
    Salman Farsinin həyatı [3]
    İmam Cəfər Sadiq əleyhissəlamın həyatı [3]
    Müslim ibn Əqilin həyatı [4]
    İmam Məhəmməd Baqir əleyhissəlamın həyatı [2]
    Hücr ibn Ədinin həyatı [3]
    Livan müsəlmanlarının rəhbəri İmam Musa Sədrin həyatı [8]
    İmam Zeynül-Abidin əleyhissəlamın həyatı [5]
    İmam Hüseyn əleyhissəlamın həyatı [4]
    İmam Həsən Müctəba əleyhissəlamın həyatı [3]
    Əmmar Yasirin həyatı [5]
    Əmirəl-möminin Əli ibn Əbutalib əleyhissəlamın həyati [6]
    Mister Hemferin xatirələri [9]
    Kərbəlada çaxan bir şimşək [13]
    Həzrət Zeynəbin (s.ə.) həyatı [11]
    Qədir-Xum [5]
    İmаm Hüsеynin (ә) qiyаmınа аnаlitik bir bахış [5]
    İmam Hüseyn əleyhissalamın həyatı [7]
    İmаm Rizа (ә), İmam Mehdi (əc) vә hәzrәt Mәsumә (ә) hаqqındа qısа mәlumаt [7]
    Həzrət Əlinin (ə) Malik Əştərə məktubunun şərhi [7]
    Qeyb dövrünün tarixi [17]
    Amerika niyə məhv olacaq [7]
    Əli əleyihissalam kimdir? [13]
    Nur sırası [7]
    Rəsmlərimiz
    Copyright MyCorp © 2019