İslam-Kitabxanasıİslam-Kitabxanası

Azan vaxtları
Saytda axtar
Saytın menyusu
Kitabxana əxlaq
Zərif nöqtələr [5]
Böyük rəhbər ayətullah Xameneinin həyatından əhvalatlar [16]
Həyat dərsi [5]
İslam dünyagörüşü - Cəmiyyət və tarix [16]
İnsan və mənəviyyat [10]
İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [0]
Xəbərdarlıq [3]
“Miratur-rəşad” (hidayət güzgüsü) [15]
İslamda ailə 2 [16]
İslamda ailə 1 [16]
Fəsad sərçeşməsi (Şeytan tələsi) [6]
İslamda Əxlaq 2 [20]
İslamda Əxlaq 1 [26]
İmam Sadiqin (ə) bəyani ilə yaranışın sirləri [8]
Siddiqeyi-Tahirə (ə) 2 [13]
Siddiqeyi-Tahirə (ə) 1 [12]
Ailə səadətinə necə nail olaq? [18]
Kumeyl duasının şərhi 2 [13]
Kumeyl duasının şərhi 1 [12]
Minacatın əzəməti [13]
Ey ata, ey ana, biz müttəhimik [5]
Qadın - Fatimə Fatimədir [14]
Nəsihətlər [26]
İslam dünyagörüşü - Əbədi həyat [5]
Din təlimləri 2-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [30]
Din təlimləri 1-ci cild (Uşaqlar və yeniyetmələr üçün dərslik) [31]
İslam dünyagörüşü - İnsan Quranda [5]
İnsanı tanımaq [21]
Axirət azuqəsi 2-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [24]
Axirət azuqəsi 1-ci cild (Peyğəmbərin (s) Əbuzərə nəsihətləri) [19]
Ariflərdən [9]
İslam dunyagörüşü İnsan və iman [6]
Əxlaqi və psixoloji çatışmazlıqların araşdırılması [19]
İslam və qərb mədəniyyəti [15]
Əbədi öyüd (ikinci cild) [22]
Əbədi öyüd (birinci cild) [23]
İlahi nəsihətlər [15]
Gəncliyin yeddi səması (zəruri dini biliklər) [9]
İslamda nümunəvi qadınlar – Fatimə (ə) [149]
Günahşünaslıq [19]
Nəfsin saflaşdırılması [24]
İslamda qəhrəman qadınlar [20]
Kəramət sahibləri [13]
Kamil insan [30]
Şəhadət yatağında Mövlanın (ə) öyüdü [17]
Rəbbin dərgahında [22]
İmam Hüseynin (ə) əxlaqi görüşləri [11]
İbrət güzgüsü [14]
İmam Zamanla görüşənlər [15]
Allaha doğru [33]
Allahın elçisi [20]
Sadiq yol axtaranlar üçün imam Sadiqin (ə) nəsihətləri [29]
Məhəbbət iksiri [26]
Hicab [14]
Kaş valideynlərim biləydi! [14]
Ayətullahül-üzma Behcətin həyatı [14]
Nəfsi saflaşdırmadan qabaq özünütanıma [4]
Övsafül-Əşraf [7]
Gənc ailələr üçün göstərişlər [6]
Əxlaq elmində 50 dərs [51]
İslamda övlad [1]
Islamda evlənmə və ailə hüququ-2 [11]
Islamda evlənmə və ailə hüququ-1 [13]
Bizim sorgumuz
Ramazan ayında oruc tutmusuzmu?
Total of answers: 1936
Saytın menyusu
Şərhlər: 14
Rəsmlər: 618
Əxlaq: 1118
Müxtəlif: 481
Etiqat, Tarix, Fəlsəfə: 1448
Quran, Hədis, İslam təlimləri, Fiqh: 1131
Statistika

Burda olanlar 1
Qonaqlar 1
İstifadəçilər 0
Son qeydiyyatçılar
  • Foilimnuy
  • Karasevstist
  • Xalid11
  • semi_84
  • farid777
  • Allah___dogru
  • Alishka1111
  • narmin93
  • Messenat
  • Riza
  • Main » Files » Tarix » Vilayət günəşi (1-ci cild)

    Vilayət günəşi (1-ci cild)
    2012-02-18, 8:24 AM
    KİN-KÜDURƏTLİ İNSANLAR
    Cahil ərəb qəbilələrinin çoxu kin və intiqamçılıqda məşhur olmuşdular. Cahil ərəblərin tarixində kiçik hadisələrin ardınca həmişə böyük müsibətlər törənməsinin səbəbi budur ki, onlar intiqam almaq fikrindən heç vaxt əl çəkməmişlər. Islamın sayəsində cahilanə qayda-qanunlardan müəyyən qədər əl çəkmələrinə, sanki yenidən dünyaya gəlmələrinə baxmayaraq bu cür hissiyyatların kökü tamamilə kəsilməmişdi, onların ruhunda buraxdığı təsirin izləri hələ də qalırdı. Islamı qəbul etdikdən sonra da intiqamçılıq hissi az-çox gözə çarpırdı. Belə ki, ənsarın güclü adamlarından biri və xilafətin ənsar cəbhəsinə keçməsinin tərəfdarı olan Hübab ibni Münzər Səqifə yığıncağında Ömərə dedi:–"Biz sizin rəhbərliyinizlə müxalif deyilik və bu işə həsəd aparmırıq. Amma rəhbərliyin şirkin məhv edilməsi və islamın yayılması üçün döyüş meydanlarında övladlarını, atalarını, qardaşlarını öldürdüyümüz adamların əlinə düşməsindən qorxuruq. Çünki, mühacirlərin yaxın adamları bizim cavanlarımız vasitəsilə öldürülmüşdür. Əgər onlar hakimiyyətə gəlsələr, bizim vəziyyətimiz ağır olacaq."
    Ibni Əbil-Hədid yazır: "Mən 610-cu hicri ilində Əhməd ibni Əbdül-Əziz Cövhərinin yazdığı "Səqifə" kitabını ibni Əbu Zeyd Nəqib Bəsrinin yanında oxuyurdum. Söhbət Hübab ibni Münzərin sözünə çatanda ustadım dedi: "Hübabın uzaqgörənliyi çox düzgün və ağlabatan idi və onun qorxduğu şey Müslüm ibni Əqəbənin Mədinəyə həmləsində baş verdi (bu şəhər Yezidin fərmanı ilə mühasirəyə alındı) və Bəni-Üməyyə Bədr döyüşündə öldürülənlərin intiqamını ənsar övladlarından aldı." (Sonra başqa bir məsələni də qeyd edib dedi:) Hübabın verdiyi ehtimalı öncə Peyğəmbər də vermişdi. O həzrət də bəzi ərəblərin o həzrətin öz ailəsinə qarşı olan intiqamçılıq hissindən və kin-küdurətindən qorxurdu. Çünki onların yaxın adamlarının çoxunun qanının müharibə meydanlarında Bəni-Haşim cavanlarının vasitəsi ilə axıdıldığını, eləcə də rəhbərliyin başqalarının əlinə keçdiyi təqdirdə, kin-küdurət onları Peyğəmbər sülaləsinin qanını tökməyə sövq edəcəyini bilirdi. Buna görə də, həmişə Əlinin barəsində müxtiləf tövsiyələr edib onu ümmətin rəhbəri və öz vəsisi kimi tanıtdırırdı ki, Peyğəmbər sülaləsinin malik olacaqları məqam və mövqeyin təsiri nəticəsində Əhli-beytin və Əlinin qanı qorunsun. Amma nə etmək olar? Qəzavü-qədər hadisələrin gedişini dəyişdirdi, hakimiyyət başqalarının əlinə keçdi, Peyğəmbər (s)-in nəzərdə tutduğu tədbirlər əməli olaraq həyata keçmədi və hamıya məlum olan xoşagəlməz hadisələr baş verdi, onun övladlarının pak qanları axıdıldı."
    Nəqib Bəsrinin sözlərinin şiə nöqteyi-nəzərindən düzgün olmamasına baxmayaraq (çünki bizim əqidəmizə görə Peyğəmbər (s) Allahın fərmanı ilə Əli (ə)-ı ümmətə rəhbər təyin etmişdi) Əli (ə)-ın seçilməsinin səbəbi onun və Əhli-beytin qanının qorunması üçün deyildi, əksinə, Əli (ə)-ın ləyaqətli olması ona belə bir məqam və mövqeyi rəva görmüşdü. Amma eyni halda onun (Nəqib Bəsrinin) təhlili tamamilə düzgündür. Əgər rəhbərlik Əli (ə) və onun övladlarının əlində olsaydı, heç vaxt qəmli Kərbəla hadisəsi baş verməz, Imam (ə)-ın övladları Bəni-Üməyyə və Bəni-Abbas cəlladları tərəfindən məzlumcasına qətlə yetirilməz və Peyğəmbər övladlarının qanı bir ovuc "müsəlman"ın əli ilə axıdılmazdı.
    MƏNA DOLU SÜKUT
    Məlum olduğu kimi, Peyğəmbər (s)-in vəfatı ilə islam cəmiyyəti və Peyğəmbər sülaləsi qəribə bir böhranla qarşılaşdı. Hər an xilafət və rəhbərlik məsələsi üstündə müsəlmanların arasında müharibə odunun şölələnməsi və nəticədə islam cəmiyyətinin tənəzzülə uğraması, habelə yenicə müsəlman olmuş ərəblərin cahiliyyət və bütpərəstlik dövrünə qayıtmaları gözlənilirdi. Islam, bünövrəsi yenicə qoyulmuş cavan bir hərəkat idi, hələ onun kökləri qəlblərə lazımınca nüfuz etməmişdi və camaatın (nəzərə çarpacaq dərəcədə) əksəriyyəti islamı səmimi qəlbdən qəbul etməmişdilər.
    Hələ Əli (ə) və Peyğəmbər (s)-in vəfalı dostlarının çoxu qüsl və dəfn işindən qurtarmamışdılar ki, səhabələrdən iki qrupu xilafət iddiasına başlayıb hay-küy qopardılar. Bu iki qrup aşağıdakılardan ibarət idi:
    1) ənsar, xüsusilə Xəzrəc qəbiləsindən olanlar. Bunlar mühacirdən əvvəl Bəni-Saidə səqifəsinə yığışıb qərara almışdılar ki, rəhbərlik işini Xəzrəc qəbiləsinin rəisi Səd ibni Übadəyə tapşırıb onu Peyğəmbər (s)-in canişini təyin etsinlər. Amma ənsarın müxtəlif qəbilələri arasında vəhdət olmadığına görə və ənsar qəbilələri arasında, xüsusilə Ovs və Xəzrəc arasında olan qədim kin və düşmənçiliklər tamamilə unudulmadığına görə, ənsar xilafət uğrunda mübarizə səhnəsində daxili müxalifətlə qarşılaşdı. Səd Xəzrəcdən olduğuna görə Ovs qəbiləsi onun rəhbər olması ilə müxalifətçilik etdi, ona bu yolda kömək etmədilər, üstəlik rəhbərliyin mühacirdən olan bir nəfərə verilməsinə maraqlı olduqlarını bildirdilər.
    2) mühacirlər və onların başında Əbu Bəkrlə onun həmfikirləri. Bu qrup Səqifədə tam azlıq təşkil etmələrinə baxmayaraq, qeyd olunan səbəblər üzündən Əbu Bəkrə rəy verdilər və nəticədə Səqifə yığıncağından qalib çıxaraq məscidə qədər olan yolda da özlərinə tərəfdar və rəy toplaya bildilər. Eləcə də Əbu Bəkr Peyğəmbər (s)-in xəlifəsi ünvanı ilə onun minbərinə çıxıb camaatı itaət və beyət üçün dəvət edə bildi.
    ÜÇÜNCÜ CİNAH VƏ XİLAFƏT MƏSƏLƏSİ
    O iki cinahın qarşısında böyük ruhi tutuma və mənəvi bir qüdrətə malik olan üçüncü bir cinah mövcud idi. Bu cinah Əmirəl-möminin Əli (ə), Bəni-Haşimin görkəmli şəxsiyyətləri və islamın həqiqi ardıcıllarından ibarət idi. Bunlar xilafəti Əli (ə)-a məxsus bilir və onu rəhbərlik üçün hər cəhətdən başqalarından daha ləyaqətli hesab edirdilər. Onlar hələ Peyğəmbər (s)-in dəfn mərasimi sona çatmamış iki cinah–mühacir və ənsarın xilafət üstündə dava-dalaş saldığını öz gözləri ilə müşahidə edirdilər. Bu cinah da öz müxalifətçiliyini təkcə mühacir və ənsara deyil, hətta bütün müsəlmanlara çatdırmaq, Əbu Bəkrin qeyri-qanuni, Peyğəmbər (s)-in əmri ilə müxalif olan və qanunsuz müşavirə üsulu ilə seçildiyini göstərmək üçün etiraz əlaməti olaraq Fatimeyi Zəhra (ə.s)-ın evində yığışıb, orada oturdular və onların yığıncağında iştirak etmədilər. Amma sonradan xilafətin müxalifləri oranı tərk edib, məscidə getməyə məcbur oldular. Belə bir şəraitdə üçüncü cinahın vəzifəsi çox ağır idi. Çünki Imam (ə) öz gözləri ilə müşahidə edirdi ki, islam xilafəti və rəhbərlik öz təbii və qanuni mehvərindən çıxır ki, bunun ardınca çoxlu işlərdə hərc-mərclik yaranacaqdır. Buna görə Imam (ə) başa düşdü ki, sükut edib heç bir şey deməmək artıq qanuni şəklə düşməyə başlayan bu qanunsuz işə bir növ qanunilik verməkdir. Imam (ə) kimi bir şəxsiyyətin sükutu həm o vaxtın adamları, həm də gələcək nəsillər üçün hazırkı xilafət iddiaçısının haqq olmasına sübut kimi cilvələnə bilərdi. Ona görə də, sükutu pozaraq özünün ilk vəzifəsini icra etməyə başladı. Belə ki, xütbə söyləməklə özünün haqq olmasını bəyan etdi və Peyğəmbər (s) məscidində ondan, icbari şəkildə beyət etməsini tələb etdikləri vaxt üzünü mühacirlərə tutub dedi:
    "Ey mühacirlər! Əsası Həzrət Məhəmməd (s) tərəfindən qoyulan hökuməti, onun öz təbii axarlarından çıxarmayın və öz evlərinizə daxil etməyin! Allaha and olsun, Peyğəmbərin ailəsi bu işə daha artıq ləyaqətlidir. Çünki onların arasında Quranın məfhumlarına, dinin üsul və fürusuna tam şəkildə yiyələnən və Peyğəmbərin sünnələri ilə agah olan bir şəxs var. O, islam cəmiyyətini daha yaxşı idarə edər, fəsadın qarşısını ala və qənimətləri ədalətlə bölə bilər. Belə bir şəxsin varlığı ilə başqalarına növbə çatmaz. Öz həvayi-nəfsinizə uymayın, əks halda Allah yolundan azıb həqiqətdən uzaqlaşacaqsınız."
    Imam bu xütbədə özünün xilafətə hamıdan artıq ləyaqətli olmasını isbat etmək üçün Quran və Peyğəmbər sünnəsi barədə olan öz dərin elminə və cəmiyyəti ictimai ədalət əsasında idarə etmək üçün malik olduğu ruhi qüvvəyə arxalanmışdı. Burada özünün Peyğəmbər (s)-lə olan qohumluq əlaqəsinə işarə etməsi də sadəcə olaraq mühacirlərin gətirdiyi dəlilərə cavab vermək məqsədi daşıyırdı. (mühacirlər öz əsil-nəsəblərinin Peyğəmbərə çatmasını xilafətə keçmək üçün əsas hesab edirdilər.) Şiə rəvayətlərinə görə Əmirəl-möminin Əli (ə) Bəni-Haşimdən olan bir neçə nəfərlə Əbu Bəkrin yanına gedib özünün xilafətə hamıdan artıq layiq olmasını bizim qeyd etdiyimiz əsaslarla–Kitab və sünnəyə olan dərin elmi, islamı qəbul etməkdə başqalarından qabaqcıl olması, cihadda rəşadət və mətinliyi, kəlamda fəsahəti, ruhi şücaəti əsasında sübut etdi və buyurdu:
    "Mən həm Peyğəmbər (s)-in həyatında, həm də onun vəfatından sonra onun məqam və mənsəbinə (seçilməkdə) daha layiqəm. Mən onun canişini, vəziri, sirlərinin və elmlərinin xəzinəsiyəm. Siddiqi-Əkbər və Faruqi-Əzəm mənəm! Mən ona iman gətirən və bu yolda onu təsdiq edən ilk şəxsəm. Mən müşriklərlə cihadda hamınızdan şücaətli, Allahın Kitabı və Peyğəmbər (s)-in sünnəsində hamınızdan bilikli, üsul və fürui dində hamınızdan agah, sözdə hamınızdan fəsahətli, çətinliklər qarşısında hamınızdan güclü və səbirliyəm. Nə üçün bu işdə mənimlə münaqişəyə, çəkişməyə başlamısınız?!"
    Əmirəl-möminin Əli (ə) başqa bir xütbədə xilafətin ölkə işlərini idarə etməkdə ən bacarıqlı, ilahi qanunlarda ən bilikli bir adama məxsus olduğunu bəyan edərək buyurur: "Ey camaat, hökumət (və rəhbərlik) üçün ən ləyaqətli adam–idarəçilik işlərində ən bacarıqlı və ilahi qanunlarda ən bilikli olan şəxsdir. Əgər bu şərtlərə malik olmayan bir adam xilafət fikrinə düşərsə, ondan haqqa tabe olub boyun əyməsi tələb olunacaqdır; əgər o, fitnə-fəsad törətməyini davam etdirsə, öldürüləcəkdir."
    Təkcə Əli (ə)-ın yox, həm də onun bəzi müxaliflərinin məntiqi belədir. Bu müxaliflər bəzən ayıq vicdanla danışıb Əli (ə)-ın xilafətə hamıdan artıq layiq olmasını etiraf edir, başqalarını ondan qabağa salmaqla böyük bir haqqı məhv etmiş olduqlarını bildirirdilər. Əbu Übeydə Cərrah Əli (ə)-ın Əbu Bəkrlə beyət etməkdən imtina etməsindən agah olduqda imama dedi: "Rəhbərliyi Əbu Bəkrə tapşır. Əgər sağ qalsan və ömrün uzun olsa, sən rəhbərlik işinə hamıdan artıq ləyaqətlisən. Çünki sənin fəzilətlərin, qüvvəli imanın, geniş elmin, dərrakən və həqiqətgörənliyin, islamı qəbul etməkdə hamıdan qabaqcıl olmağın, Peyğəmbər (s)-lə yaxın qohumluğun və onun kürəkəni olmağın hamıya bəllidir."
    Əmirəl-möminin Əli (ə) öz haqqını geri almaqda təkcə öyüd-nəsihətlə kifayətlənmədi, bəzi tarixçilərin yazdığına görə, gecələr əziz Peyğəmbər (s)-in qızı Fatimeyi-Zəhra (ə.s) və özünün iki oğlu Həsən və Hüseynlə birlikdə ənsarın başçıları ilə görüşüb söhbət edirdi ki, xilafəti öz həqiqi yoluna qaytarsın. Amma təəssüflər olsun ki, onlardan lazımi cavab əldə edə bilmədi. Onlar bəhanə gətirib deyirdilər ki, əgər Əli başqalarından qabaq xilafət fikrinə düşmüşdüsə, bizdən beyət etmək üçün xahiş edərdi, biz də heç vaxt onu qoyub başqası ilə beyət etməzdik. Əli (ə) onlara belə cavab verdi: "Peyğəmbər (s)-in cənazəsini evin bir küncündə qoyub xilafətə keçmək və beyət almaq fikrinə düşmək düzgün bir işdirmi?!"
    Peyğəmbər (s)-in qızı Əli (ə)-ın sözünü qüvvətləndirərək buyurdu: "Əli öz vəzifəsinin nə olduğunu başqalarından daha yaxşı bilir. Əli (ə)-ın haqqını əlindən alanların hesabı Allah ilədir."
    Bu, Imam (ə)-ın təcavüzkarlar qarşısında haqqı bəyan edib ənsarın böyüklərindən kömək istəmək yolu ilə öz haqqını almaq üçün gördüyü ilk tədbir idi. Amma tarix şəhadət verir ki, Əli (ə) bu yolla heç bir müsbət nəticə əldə edə bilmədi və onun haqqı tapdalandı. Indi belə bir sual yaranır ki, belə bir həssas və təhlükəli vəziyyətdə Imam (ə)-ın vəzifəsi nə idi? Görəsən onun vəzifəsi təkcə sakit oturub tamaşa etmək idimi, yoxsa qiyam edib, hərəkat yaratmaq? Imam (ə) üçün yalnız bir çıxış yolu var idi: Əmirəl-möminin Əli (ə)-ın Peyğəmbər (s) məscidində mühacir və ənsardan bir qrupuna etdiyi nəsihətlər və xatırlatmalar həqiqəti aşkara çıxardı və bütün müsəlmanlara höccəti tamamlayaraq bəhanə yollarını tamamilə bağladı. Amma xəlifə və onun havadarları xilafət aparatından ikiəlli yapışmaqda israr edərək, öz qüdrətlərini genişləndirmək qərarına gəldilər. Zamanın keçməsi həm Imam (ə)-ın zərərinə tamam olurdu, həm də get-gedə xilafətin əsaslarını camaatın fikir və qəblərində daha da möhkəmləndirirdi. Tədricən camaat belə bir hökuməti rəsmən tanıyır və onunla ünsiyyət tapırdılar. Keçən hər bir an Peyğəmbər ailəsinin ziyanına və dövrün hökumətinin xeyrinə tamam olduğu belə bir həssas şəraitdə Əli (ə) kimi bir şəxsiyyətin vəzifəsi nə idi?! Imamın qarşısında iki yol var idi: ya risalət ailəsinin görkəmli şəxsiyyətləri, özünün həqiqi dostları və havadarlarının köməyi ilə qiyam edib əldən getmiş haqqı qaytarmaq, ya da sükut edərək bütün ictimai işlərdən kənara çəkilmək və öz şəxsi və əxlaqi vəzifələri ilə məşğul olmaq. Sonra qeyd edəcəyimiz şahidlər göstərirdi ki, Imam (ə)-ın o cür şəraitdə qiyam etməsi əsası təzə qoyulmuş islam cəmiyyətinin xeyrinə deyildi. Məhz buna görə də, ikinci yolu seçmək Imam (ə) üçün lazım və vacib idi.
    PEYĞƏMBƏR (S) ÜMMƏTİN DİNDƏN ÇIXACAĞINDAN NİGARAN İDİ
    1) Quran ayələri göstərir ki, Peyğəmbər (s) öz sağlığında islam cəmiyyətinin gələcəyi ilə əlaqədar çox narahat idi və bəzi xoşagəlməz hadisələri müşahidə etməklə bir, yaxud bir neçə dəstənin onun vəfatından sonra cəhalət dövrünə qayıdıb ilahi qanunları yaddan çıxartması ehtimalı onun fikrində qüvvətlənirdi. Ühüd döyüşündə Peyğəmbərin öldürülməsi şayiəsi yayılanda bu ehtimal onun zehnində daha da gücləndi. Peyğəmbər (s) öz gözləri ilə görmüşdü ki, müsəlmanların təqribən hamısı qaçmağa üz qoyaraq dağlara və uzaq yerlərə pənah aparırdılar, bəziləri qərara almışdılar ki, münafiqlərin başçısı Əbdüllah ibni Übəyyin vasitəçiliyi ilə Əbu Süfyandan aman (sığınacaq) istəsinlər. Onların dini əqidələri o qədər zəifləmişdi ki, hətta Allah barəsində belə bədgüman olaraq bağışlanılmaz səhvə yol verdilər. Qurani-Məcid bunu belə bəyan edir: "Peyğəmbərin köməkçilərindən bir dəstəsi öz canlarının hayına elə qalmışdılar ki, Allah barəsində cəhalət dövrünə məxsus olan batil gümanlar edir və deyirdilər: Görəsən bizə bir çarə vardırmı?!"("Ali-Imran" surəsi, ayə:153)
    Qurani-Kərim başqa bir ayədə Peyğəmbərin (s) vəfatından sonra onun köməkçilərinin ixtilafa düşmələrindən və müxtəlif dəstələrə parçalanmalarından xəbər verərək buyurur: "Məhəmməd yalnız bir peyğəmbərdir ki, ondan qabaq da peyğəmbərlər gəlmişdilər. O ölsə, yaxud öldürülsə, siz cəhalət fikir və əqidələrinə qayıdacaqsınızmı?! Hər kəs geriyə qayıtsa Allaha heç bir zərər yetirməz. Allah şükür edənlərə yaxşı mükafat verəcək"(Ali-Imran" surəsi, ayə:144 )
    Bu ayə Peyğəmbər (s) səhabələrini "cahiliyyət əsrinə qayıdan" və "sabitqədəm və qədirbilən" kimi iki qrupa bölməyi işarə ilə göstərir və çatdırır ki, Peyğəmbəri-Əkrəm (s) vəfat edəndən sonra müsəlmanların ixtilafa düşmələri və ikitirəliyə düçar olmaları mümkündür.
    2) Bəni-Saidə səqifəsində yığışan qrupun əməlləri göstərir ki, o gün neçə-neçə sirlər ifşa olunmuş, qohumluq və qəbilə təəssübləri və (Peyğəmbər (s)-in köməkçilərinin danışıqları əsnasında) cəhalət dolu fikirlər özünü bir daha göstərmişdir. Bununla məlum olurdu ki, hələ islam tərbiyəsi onların çoxunun ruhuna nüfuz etməmişdir. Islamı qəbul etmək və iman gətirmək sadəcə onların cahiliyyət sifətlərini örtən bir pərdə olmuşdur. Bu tarixi hadisənin araşdırılmasından məlum olur ki, o yığıncaqda, çıxışlarda və hay-küydə əsil məqsəd şəxsi mənfəət qazanmaqdan başqa bir şey olmayıb. Orada hər kəs çalışırdı ki, ümmətin ən ləyaqətli fərdinə məxsus olan xilafəti öz əlinə keçirsin. O yığıncaqda qarşıya qoyulmayan məsələ islamın və müsəlmanların mənafeyi, habelə rəhbərlik məsələsini özünün müdrik və ağıllı tədbirləri, dərin biliyi, böyük ruhu və gözəl əxlaqı ilə islamın təlatümlü dəryaya düşmüş gəmisini nicat sahilinə çatdıra biləcək bir ləyaqətli fərdə tapşırmaq idi. Islami əqidənin qəlblərə nüfuz etmədiyi, cahiliyyət təqlidlərinin və adətlərinin hələ aradan qalxmadığı bir şəraitdə hər cür daxili müharibələr, cəbhələşmələr və qruplaşmalar cəmiyyətin süqutuna və camaatın çoxunun şirkə və bütpərəstliyə qayıtmasına səbəb olacaqdı.
    3) Əli (ə)-ın Səqifə hadisəsinin əvvəllərində buyurduğu sözlər gün kimi aydındır. Imam öz sözlərində islama, birliyin əhəmiyyətinə, ixtilaf və təfriqənin pis və acınacaqlı aqibətinə işarə etmişdir. Məsələn, Əbu Süfyan Əli (ə)-ın əlini beyət ünvanı ilə sıxmaq və bu yolla da özünün məkrli tədbirlərinə və murdar məqsədlərinə nail olmaq istəyəndə Imam (ə) üzünü cəmiyyətə tutub buyurdu: "Fitnə dalğalarını nicat gəmiləri ilə yarın! Ixtilaf, ikitirəlilik və təfriqə salmaqdan uzaq olun! Lovğalıq nişanələrini başınızdan çıxarın! Əgər danışsam, deyəcəklər ki, rəhbər olmağa hərisdir, əgər sakit otursam, deyəcəklər ki, ölümdən qorxur. Allaha and olsun, Əbu Talibin oğlunun ölümə olan məhəbbəti uşağın ana döşünə olan məhəbbətindən çoxdur. Sükut etməyim xas bir agahlığa və elmə görədir ki, onun dərinliklərinə varmışam. Əgər siz də mənim kimi xəbərdar olsaydınız, quyu ipi kimi iztirablı və titrəyişli olardınız."
    Imam (ə)-ın söz açdığı elm məhz ixtilafların və ikitirəliklərin qorxunc nəticələrindən agah olması idi. O bilirdi ki, qiyamlar və daxili müharibələr islamın məhv olması və camaatın cəhalət əqidələrinə qayıtmaları bahasına tamamlanacaqdır.
    4) Peyğəmbər (s)-in vəfat xəbəri islamı yenicə qəbul etmiş qəbilələrin arasında yayılanda onların bir qrupu dindən çıxıb ata-babalarının ayinlərinə qayıtdılar, əməli olaraq mərkəzi dövlət ilə müxalifətçiliyə başladılar və islam vergilərini verməkdən boyun qaçırdılar. Mərkəzi hökumətin gördüyü ilk tədbir könüllü və mətin müsəlmanlardan bir qrupunu mürtədlərlə döyüş üçün səfərbər etmək oldu ki, bəlkə yenidən mərkəzi hökumətə itaət edib islam qanunlarına tabe olalar və nəticədə başqa qəbilələrin də beynində təzə-təzə yer açmağa başlayan irtidad (dindən çıxmaq) fikri kökündən kəsilə. Bəzi qəbilələrin dindən çıxmasından əlavə, Yəmamədə başqa bir fitnə də baş qaldırdı: Müsəyləmə, Səccah, Tüləyhə kimi yalançı peyğəmbərlər zahir olmağa başladı. Mühacir və ənsarın arasında olan vəhdətin pozulduğu, ətraf qəbilələrin dindən dönməyə başladığı, Nəcd və Yəmamə vilayətlərində yalançı peyğəmbərlərin zahir olmağa başladıqları bir şəraitdə Imam (ə)-ın da müxalifətə başlaması, öz dəstəsi ilə birlikdə qiyam etməsi heç vaxt düzgün bir iş olmazdı. Imam (ə) Misir xalqına yazdığı məktubların birində bu məsələyə işarə edərk buyurur: "Allaha and olsun, mən heç vaxt ərəblərin xilafəti Peyğəmbər (s) ailəsindən alacağını və ya məni xilafətdən kənarlaşdıracaqlarını fikirləşməzdim. Məni təəccübləndirən şey yalnız budur ki, camaat başqasına üz tutdu və beyət əlaməti olaraq, onun əlini sıxdılar. Buna görə də, mən əl saxladım. Gördüm ki, bir qrup adam islamdan üz döndərmiş və Məhəmməd (s)-in dinini məhv etmək istəyirlər. Qorxdum ki, əgər islamın və müsəlmanların köməyinə yetişməsəm, onun bünövrəsində sarsıntı və virançılıq görəm. Bunun da müsibəti və qəm-qüssəsi mənim üçün ilğım, yaxud bulud kimi ötəri olan bir-iki günlük hökumətdən böyükdür. Buna görə də, bu hadisə ilə qarşılaşmamaq üçün ayağa qalxıb müsəlmanlara kömək etdim, nəhayət, batil məhv oldu, dinclik islamın ətəyinə, ağuşuna qayıtdı."
    Osmanın xilafətinin əvvəllərində, xəlifə təyin etmək üçün yaradılan şura Osmanın xeyrinə rəy verəndə Imam (ə) şura üzvlərinə xitabən dedi: "Hamınız bilirsiniz ki, mən xilafət üçün hamıdan artıq ləyaqətliyəm. Amma müsəlmanların işi öz qaydasında olan vaxta qədər, hərçənd mənə zülm olunsa belə xilafəti boşlayacağam. Mənim hökumətə qarşı etinasızlığımın səbəbi bu yolda olan savab və mükafatı dərk etməyimdir."
    Ibni Əbil-Hədid yazır: Əli (ə) siyasətdən kənara çəkildiyi günlərin birində əllərini bir-birinin üstünə qoyub oturmuşdu. Əziz həyat yoldaşı Fatimeyi-Zəhra (ə) onu, qiyam edib öz haqqını almağa təhrik etdi. Həmin vaxt müəzzinin "əşhədu ənnə Muhəmmədən rəsulullah" səsi ucaldı. Imam üzünü Fatimeyi-Zəhraya tutub dedi:–Istəyirsənmi ki, bu səs yer üzündən kəsilsin?!
    Fatimə "Heç vaxt!" - deyə cavab verdi. Imam (ə) buyurdu:–Elə isə bunun çarəsimənim seçdiyim yoldur.
    Məsələ çox əhəmiyyət kəsb etdiyinə görə, onun ətrafında bir qədər söhbət edib Imam (ə)-ın silahlı qiyam edəcəyi təqdirdə bunun nəticələrini düzgün sənədlər əsasında araşdırırıq.
    MƏQSƏDİN YÜKSƏK DƏYƏRİ
    Ictimai məsələlər arasında əhəmiyyət nöqteyi-nəzərindən çox az məsələ cəmiyyəti idarə etmə və rəhbərliklə müqayisə oluna bilər. Rəhbərliyin şərtləri çox dəqiq və mühüm olduğundan, böyük bir cəmiyyətdə yalnız bir neçə nəfərdə tapıla bilər. Bütün rəhbərliklər arasında ilahi rəhbərlərin şərtləri və vəzifələri cəmiyyətdə rəhbərliyə seçki yolu ilə çatanların vəzifə və şərtlərindən qat-qat ağır və böyükdür. Ilahi və mənəvi rəhbərliklərdə hədəf və məqsəd, vəzifə və mövqeyi qoruyub saxlamaqdan daha dəyərlidir və rəhbər məhz o məqsədi həyata keçirmək üçün seçilir. Əgər məqsədinə çatmasa, məramın əsasını hifz etmək üçün rəhbərlikdən əl çəkib hədəfi öz mövqe və məqamından müqəddəs hesab etməlidir. Əmirəl-möminin (ə) da Peyğəmbər (s) vəfat etdikdən sonra bu mühüm məsələ ilə qarşılaşdı. Çünki rəhbərlikdən onun məqsədi Hicazda Peyğəmbər (s) tərəfindən əkilmiş cavan islam ağacını becərib boya-başa çatdırmaq idi. Bu təzə əkilmiş ağac zamanın keçməsi ilə qollu-budaqlı, barlı-bəhrəli olmalı, onun budaqları bütün dünyanın üzərinə kölgə salmalı və insanlar onun kölgəsində dincəlib bərəkətli meyvələrindən bəhrələnməli idi. Imam (ə) Peyğəmbər (s)-in vəfatından sonra hiss etdi ki, elə bir şəraitdədir ki, əgər hökuməti ələ keçirmək və öz məqamını hifz etmək üçün israr etsə, Peyğəmbər (s)-in çəkdiyi zəhmətlər və o həzrətin müqəddəs hədəfi yolunda tökülən pak qanlar hədərə gedəcəkdir.
    QƏDİM KİN-KÜDURƏTLƏR VƏ DÜŞMƏNÇİLİKLƏR
    O zaman islam cəmiyyəti elə fikir ayrılığına və iki tirəliyə düçar olmuşdu ki, daxili bir müharibə və azacıq qan axıdılması həm Mədinənin daxilində, həm də xaricində partlayışlara səbəb olurdu. Mədinədə və onun xaricində yaşayan qəbilələrin çoxu Əli (ə)-a qarşı laqeyd olub, ürəklərində ona qarşı dərin kin bəsləyirdilər. Çünki elə Əli (ə) bu qəbilələrin küfr bayraqlarını məhv, onların pəhləvanlarını zillətlə məğlub etmişdi. Bunlar sonralar nə qədər islamla əlaqələrini möhkəmləndirib Allahpərəstliyə və islama sığınsaydılar belə, batində islam mücahidlərinə qarşı olan ədavət və kinləri sönməmişdi. Əgər belə bir şəraitdə Imam (ə) zorla və silahlı qiyama əl ataraq öz haqqını almaq fikrinə düşsəydi, onda bu iş aşağıdakılarla nəticələnəcəkdi:
    1) Bu qiyamda Imam (ə) özünün dostlarının və əzizlərinin çoxunu itirəcəkdi. (Onların o həzrətin imamətinə və rəhbərliyinə qəlbən etiqadları var idi). Əlbəttə, əgər bu şəxslərin şəhid olması ilə haqq öz yerinə qayıtsaydı, o zaman onların hədəfə çatmaq yolunda etdikləri fədakarlıqlar o qədər də təəssüflü olmazdı. Amma deyəcəyimiz kimi, bu şəxslərin öldürülməsi ilə belə haqq öz sahibinə qayıtmayacaqdı.
    2) Təkcə Əli (ə) öz əzizlərini itirməyəcəkdi, üstəlik Bəni-Haşimin, Əli (ə)-ın həqiqi dostlarının və əzizlərinin qiyamı Imam (ə)-ın xilafətinə razı olmayan səhabələrin çoxunun öldürülməsinə və nəticədə mərkəzdə müsəlmanların qüdrətinin zəifləməsinə səbəb olardı. Bu qrupun rəhbərlik məsələsində Imam (ə)-a qarşı əks mövqe seçməsinə baxmayaraq, digər işlərdə o həzrətlə heç bir ixtilafları yox idi və şirkin, bütpərəstliyin, məsihiyyətin və yəhudiyyətin qarşısında vahid bir qüvvə sayılırdılar.
    3) Müsəlmanların zəifləməsi nəticəsində islamın hələ tamamilə kök salmadığı ucqar yerlərdəki qəbilələr mürtədlərə və islam müxaliflərinə qoşularaq vahid bir dəstə təşkil edərdilər. Belə olduqda müxaliflərin qüdrəti, həmçinin mərkəzdə düzgün bir rəhbərliyin olmaması nəticəsində tövhid nurunun sönməsi gözlənilirdi.
    Əmirəl-möminin Əli (ə) da bu ağır və dərdli həqiqətləri yaxından duyduğuna görə sükut etməyi silahlı qiyamdan üstün sayırdı. Yaxşı olardı ki, bu məsələni Imam (ə)-ın öz dilindən eşidək: Əbdüllah ibni Cünadə deyir:–Mən Əlinin xilafətinin ilk günlərində Məkkədən Mədinəyə gəldim. Gördüm ki, hamı Peyğəmbər məscidində yığışıb Imamın gəlməsini gözləyir. Bir azdan sonra Əli qılıncını belinə bağlamış halda evindən çıxdı. Hamının gözü ona dikilmişdi. Nəhayət o, xitabə kürsüsünə çıxıb Allaha həmd-səna edərək öz sözlərinə belə başladı: "Ey camaat, agah olun ki, Peyğəmbəri-Əkrəm (s) bizim aramızdan gedəndə heç kəs onun qurduğu hökumət barəsində bizimlə müxalifət etməməli, ona tamah salmamalı idi. Çünki biz onun varisi, canişini və Əhli-beytiyik. Amma bunun əksinə olaraq Qüreyşdən bir qrup bizim haqqımıza göz dikərək xilafəti bizdən alıb özlərinə məxsus etdilər. Allaha and olsun, əgər müsəlmanlar arasında ixtilaf və ikitirəlik yaranması, küfrün, bütpərəstliyin islam ölkələrinə yenidən qayıtması və islamın məhv olub aradan getməsi qorxusu olmasaydı, bizim vəziyyətimiz gördüyünüz kimi olmazdı."
    Kəlbi deyir: Əli (ə) Təlhə və Zübeyr kimi əhd pozanların qiyamını yatırtmaq üçün Bəsrəyə yola düşəndə aşağıdakı şərhlə bir xütbə buyurdu: "Allah Peyğəmbər (s)-i qəbzi-ruh edəndə Qüreyş öz başına olaraq qabağa keçib bizi öz haqqımızdan məhrum etdi. Amma mən gördüm ki, bu işdə səbir etmək müsəlmanların arasında təfriqə salmaqdan, onların qanını tökməkdən yaxşıdır. Çünki camaat yenicə islamı qəbul etmişdi və din, südlə dolu köpüklənmiş bir kuzəyə oxşayırdı, azacıq başısoyuqluq onu turşuda, ən kiçik bir fərd onu devirə bilərdi."
    Ibni Əbil-Hədid həm Əli (ə)-ı sevir, həm də xəlifələrin təəssübünü saxlayırdı. O, səhabələrin Əmirəl-möminin Əli (ə)-a bəslədiyi dərin kin və düşmənçiliklər barədə yazır: "Təcrübə isbat etmişdir ki, zamanın keçməsi kinlərin unudulmasına, həsəd şölələrinin sönməsinə və kinlə dolu qəlblərin soyumasına səbəb olur. Zamanın keçməsi bir nəslin ölməsinə və başqa bir nəslin onun yerində oturmasına səbəb olur, nəticədə qədim kinlər əvvəlki nəsildən sonrakı nəslə bir qədər solğun şəkildə keçir. Əli xilafətə keçəndə Peyğəmbərin vəfatından iyirmi beş il keçirdi, buna görə də bu qədər uzun müddət ərzində kinlərin və ədavətlərin unudulması gözlənilirdi. Lakin bu intizarın əksinə olaraq, Əlinin müxaliflərinin ruhiyyələri 25 ilin keçməsi ilə azacıq belə dəyişməmiş, Peyğəmbər dövründə və onun vəfatından sonra ona qarşı bəslədikləri kin və ədavət azalmamışdı. Hətta Qüreyşin, islam döyüşlərindəki qanlı hadisələrin şahidi olmayan, Imamın Bədr, Ühüd və s. döyüşlərində Qüreyşə qarşı olan qəhrəmanlıqlarını görməyən övladları, yeniyetmələri və cavanları öz ata-babaları kimi inadla Əliyə qarşı ədavət aparır, ürəklərində ona qarşı kin bəsləyirdilər. Belə bir şəraitdə əgər Imam (ə) Peyğəmbər (s)-in vəfatından dərhal sonra xilafət kürsüsünə arxalanıb ümmətin idarə olunması işlərini ələ keçirsəydi, onun müxaliflərinin qəlbinə od salar və partlayışlar baş verərdi ki, bunların da nəticəsi islamın və müsəlmanların məhv olmasına, cəhalətin islam ölkələrinə yenidən qayıtmasına səbəb olardı."
    Imam (ə) çıxışlarının birində silahlı qiyamın törədəcəyi nəticələrə işarə edərək buyurur: "Peyğəmbərin vəfatından sonra öz işim barəsində fikirləşdim. Qüreyşin cəbhələşməsi qarşısında öz Əhli-beytimdən başqa bir köməkçi görmədim. Onların ölümünə razı olmadım, çöp düşmüş bir gözü yumdum, sümük qalmış bir boğazla yeyib-içdim, nəfəs yolunun tutulmasına, zəhərdən acı olan hadisələrə səbir etdim."
    MÜSƏLMANLARIN BİRLİYİ
    Müsəlmanların birliyi Imam (ə)-ın ən böyük arzularından idi. O, gözəl şəkildə bilirdi ki, bu birlik Peyğəmbər (s) zamanında dünya imperatorlarının və böyük dövlətlərin ürəklərinə dəhşətli bir qorxu düşməsinə və islamın sürətlə inkişaf edib yayılmasına səbəb olmuşdu. Amma bu vəhdət, rəhbərlik məsələsinə görə pozulsaydı, müsəlmanlar müxtəlif çətinliklərə və ixtilaflara düçar olacaqdı. Xüsusilə, bunu nəzərə alaq ki, islamın himayəsində olan bir qrup qüreyşli islama öldürücü zərbələr vurmaq üçün bəhanə axtarırdı. Mühacirlərin içərisində Səhl ibni Əmr, Haris ibni Hişam, Əkrəmə ibni Əbu-Cəhl və s. kimi fitnəkarlar var idi ki, uzun müddət müsəlmanların, xüsusilə, ənsarın uzunmüddətli və qatı düşmənləri sayırdılar. Amma sonralar bəzi səbəblərə görə zahirdə küfr və bütpərəstlikdən əl çəkib islama iman gətirmişdilər. Ənsar Səqifədə məğlub olduqdan sonra Imam (ə)-ın himayədarlığına qalxdıqları və camaatı ona itaət etməyə dəvət etdikləri vaxt bu fitnəkarlar həddindən artıq narahat olub xilafət aparatından tələb etdilər ki, ənsardan olan Xəzrəc qəbiləsini beyətə dəvət etsin, əgər beyətdən boyun qaçırsalar, onlarla mübarizəyə qalxsın.
    Adları qeyd olunan üç nəfərdən hər biri böyük bir yığıncaqda çıxış etdi. Əbu Süfyan da onlara qoşuldu. Onların müqabilində ənsardan olan Sabit ibni Qeys adlı məharətli söz ustası mühacirləri tənqid atəşinə tutub onlara cavab verdi. Mühacir və ənsarın arasında xitabə və şer şəklində olan dava-dalaş bir müddət davam etdi.
    Ibni Əbil-Hədid öz şərhində hər iki tərəfin sözlərini qeyd etmişdir. Bu vəziyyətləri nəzərə almaqla, Imam (ə)-ın nə üçün sükutu silahlı qiyamdan üstün sayması və hansı tədbir və təmkinlə islamın tufana düşmüş gəmisini nicat sahilinə çıxarması aydın olur. Əgər Imam (ə) müsəlmanların birliyini istəməsəydi, ixtilafın dəhşətli və acınacaqlı aqibətini qabaqcadan görməsəydi rəhbərlik məqamının başqalarının olmasına heç vaxt icazə verməzdi. Elə Səqifə günlərində Əli (ə)-ın yaxın adamlarından olan bir nəfər onun mədhində şer oxudu. Onun tərcüməsi belədir:
    "Mən heç vaxt təsəvvür etməzdim ki, ümmətin rəhbərliyini Haşim ailəsindən və Imam Əbül-Həsəndən alsınlar.
    Məgər Əli sizin qiblənizə namaz qılan ilk şəxs deyilmi?!
    Məgər sizin içinizdə Quranı və Peyğəmbər sünnəsini hamıdan yaxşı bilən o deyilmi?!
    Məgər o Peyğəmbərə ən yaxın olan bir şəxs deyildimi?!
    Məgər o həmin şəxs deyilmi ki, Peyğəmbərə qüsl-kəfən edəndə Cəbrail ona kömək etdi?!"
    Əli (ə) onun şerlərindən xəbərdar olduqda bir qasid göndərdi ki, onu çağırsın, şer deməyi dayandırsın. Sonra buyurdu: "Islamın təhlükədən amanda qalması bizim üçün hər şeydən xoşdur."
    Siffeyn müharibəsində Bəni-Əsəd qəbiləsindən olan bir kişi Imam (ə)-dan soruşdu: "Qüreyş sizi xilafət məqamından necə kənar etdi?!"
    Əli (ə) onun yersiz sualından narahat oldu, çünki Imam (ə)-ın əsgərlərinin bəziləri xəlifələrin haqq olmasına inanırdı və bu sualın o vaxt verilməsi onların arasında ixtilaf yaranmasına səbəb ola bilərdi. Ona görə də Imam (ə) öz narahatçılığını aşkar edəndən sonra buyurdu: "Peyğəmbər (s)-lə olan qohumluğuna və hər bir müsəlmanın soruşmaq haqqı olduğuna görə sənin sualına qısa şəkildə cavab verirəm. Ümmətə rəhbərlik bizim haqqımız idi, bizim Peyğəmbərlə olan əlaqəmiz başqalarından daha möhkəm idi. Lakin bəziləri onun paxıllığını çəkdilər, bəziləri də ona göz yumdular. Bizimlə onların arasında hakim Allahdır və hamının qayıdış yeri Allaha tərəfdir."
    Qeyd olunanlar Əmirəl-möminin Əli (ə)-ın sükutunun səbəbləri idi. Belə ki, islamın əsasının qorunması üçün öz haqqından əl çəkdi və iyirmi beş il zəhərdən acı olan qurtumları içdi.
    Category: Vilayət günəşi (1-ci cild) | Added by: Islam_Kitabxanasi
    Views: 540 | Downloads: 0 | Rating: 0.0/0
    Total comments: 0
    Only registered users can add comments.
    [ Registration | Login ]

    Quranda axtar
    Quran,Hədis,İslam təlimləri, Fiqh
    Quran
    İstifadəçi girişi
    Login:
    Password:
    Kitabxana əxlaq
    Etiqat, Tarix, Fəlsəfə, Dini yaradıcılıq
    Dost saytlar
  • İslamQadını
  • Günahkar-Bəndə
  • Kitablar yüklə
  • Bölmələr
    Tarix [535]
    Etiqat [869]
    Fəlsəfə [4]
    Dini yaradıcılıq [40]
    Bölmələr
    Quran [585]
    Hədis [253]
    İslam təlimləri [24]
    Fiqh [219]
    Azan vaxtları [1]
    Dua [26]
    Din [13]
    Namaz [10]
    Kateqoriyalar
    Böyük qeybət dövründə alimlərin məqami [6]
    Tarixi və dini bəhslər (şübhələrə cavab) [5]
    Buxari və Müslümün səhihlərinə bir baxış 1 [21]
    Təhlükəylə üz-üzə [2]
    Beytül-əhzan (Həzrət Fatimeyi-Zəhranın (s) həyatı) [16]
    İmam Həsən (ə) və İmam Hüseynin (ə) başına nələr gəldi? [26]
    İmam Məhdi (ə) barəsində təhqiqat [3]
    Vilayət günəşi (2-ci cild) [16]
    Vilayət günəşi (1-ci cild) [25]
    Ziyarətmnamələr [10]
    Sәfәvilәr tаriхi (zühurdаn süqutаdәk) (2-ci cild) [19]
    Sәfәvilәr tаriхi (zühurdаn süqutаdәk) (1-ci cild) [17]
    Vəhhabi əqidəsinə əqli bir baxış (5-ci cild) [6]
    Vəhhabi əqidəsinə əqli bir baxış (4-cü cild) [5]
    Vəhhabi əqidəsinə əqli bir baxış (3-cü cild) [4]
    Vəhhabi əqidəsinə əqli bir baxış (2-ci cild) [9]
    Vəhhabi əqidəsinə əqli bir baxış (1-ci cild) [8]
    Vəhhabiliyin siyasi tarixi [24]
    Peyğəmbərlərin həyatı [28]
    İslamda şiəlik [19]
    Peyğəmbərin (s) davranışlarına bir baxış [14]
    İmam Xomeyni (r) əsri [36]
    İslаm tаrixi və təhlillər [18]
    Erməni Müsəlman davası (1905) [12]
    Seyyidüş-şühəda Həmzənin həyatı [5]
    Meysəm Təmmarın həyatı [4]
    Həbib ibn Məzahirin həyatı [3]
    İmam Məhdi əleyhissəlamın həyatı [3]
    İmam Həsən Əskəri əleyhissəlamın həyatı [2]
    İmam Əliyyən-Nəqi əleyhissəlamın həyatı [3]
    İmam Riza əleyhissəlamın həyatı [5]
    Bilalın həyatı [2]
    İmam Məhəmməd Təqi əleyhissəlamın həyatı [2]
    İmam Museyi-Kazim əleyhissəlamın həyatı [3]
    Salman Farsinin həyatı [3]
    İmam Cəfər Sadiq əleyhissəlamın həyatı [3]
    Müslim ibn Əqilin həyatı [4]
    İmam Məhəmməd Baqir əleyhissəlamın həyatı [2]
    Hücr ibn Ədinin həyatı [3]
    Livan müsəlmanlarının rəhbəri İmam Musa Sədrin həyatı [8]
    İmam Zeynül-Abidin əleyhissəlamın həyatı [5]
    İmam Hüseyn əleyhissəlamın həyatı [4]
    İmam Həsən Müctəba əleyhissəlamın həyatı [3]
    Əmmar Yasirin həyatı [5]
    Əmirəl-möminin Əli ibn Əbutalib əleyhissəlamın həyati [6]
    Mister Hemferin xatirələri [9]
    Kərbəlada çaxan bir şimşək [13]
    Həzrət Zeynəbin (s.ə.) həyatı [11]
    Qədir-Xum [5]
    İmаm Hüsеynin (ә) qiyаmınа аnаlitik bir bахış [5]
    İmam Hüseyn əleyhissalamın həyatı [7]
    İmаm Rizа (ә), İmam Mehdi (əc) vә hәzrәt Mәsumә (ә) hаqqındа qısа mәlumаt [7]
    Həzrət Əlinin (ə) Malik Əştərə məktubunun şərhi [7]
    Qeyb dövrünün tarixi [17]
    Amerika niyə məhv olacaq [7]
    Əli əleyihissalam kimdir? [13]
    Nur sırası [7]
    Rəsmlərimiz
    Copyright MyCorp © 2021